Яаж хайрцганаас гарч сэтгэх вэ гэдэг асуулт гарч ирнэ.
Ер нь хайрцагнаас гарч сэтгэнэ гэдэгт юуг ойлгох вэ гэдэг тал дээр интернетээс хартал олигтой юм байсангүй.
Янз янзаар тайлбарлаж болох юм. Гэхдээ би их товчхон байхыг хичээе.
Янз янзын байгууллагад олон төрлийн хүмүүс удирдаж ажиллах явцдаа би хэд хэдэн зүйл ойлгосон юм.
- Зах зээл гэдэг бол хүмүүс. Хүмүүсийг таньж мэдэх нь чухал. Олон улсын зах зээл дээр арилжаа хийж байхдаа техник шинжилгээ, суурь шинжилгээний олон арга хэрэгслийг ашигладаг байв. Гэвч эцсийн эцэст энэ бол хүмүүсийн хоорондын харилцаа, хүний психологи гэдэг нь улам бүр тодорхой болсон юм. Ашигтай арилжаа хийхийн тулд мөн чанарын шинж чанар болох техник болон суурь шинжилгээнд 100 хувь найдах юм бол сүйрэл болно (би үгүйсгээгүй байна, ач холбогдол нь хүмүүсийн боддог шиг тийм өндөр биш). Энэ зөвхөн санхүүгийн зах зээл биш өөр бусад бүх зүйлд хамаарна. Цэцэрлэгийн багшид хүртэл хамаатай. Хүмүүсийг таньж мэд.
- Хүмүүсийг таньж мэдэхийн тулд өөрийгөө таньж мэдэх нь чухал. Чи юу юм бэ? Чи юу хүсч байна? Өөрийгөө таньж мэдээгүй хүн бусдыг таньж мэдэх нь байтугай наад захын үйлдлийг нь ухаж ойлгох чадваргүй байна.
- Аз жаргалтай амьдрах, ажил хэргээ амжилттай явуулахад 5С, 7Р, менежментийн 3 дүрэм гэх мэт зүйлс хамгийн чухал биш. (дахиад л...үгүйсгээгүй байна) Хамгийн чухал зүйл бол хүмүүсийн хоорондын харилцаа буюу харилцан ойлголцол (communication).
Аливаа байгууллагын алдааны дийлэнх харилцаанаас үүдсэн байхыг амархан тайлбарлаж харуулж болно.
Тэгэхээр товчхондоо ...
-Хүмүүсийг таньж мэдэх
-Өөрийгөө таньж мэдэх
-Хүмүүс хоорондын харилцааг чухалчилах явдал болно.
Хайрцган дотор сэтгэдэг хүн гэж...
- Бусдаас ямар нэг зүйл шаардаад байдаг, юу шаардаад байгаагаа өөрөө ч ойлгодоггүй.
- Бүх асуудлыг зөвхөн өөрийн өнцгөөс харж үнэлж, дүгнэдэг тийм хүн болно.
Энэ хүний хувьд бүх хүн өөрийг нь гомдоодог, аливаа харилцааны асуудалд дандаа нөгөө тал буруутай байдаг, бүх зүйл дандаа л өөрийнх нь эсрэг эргээд байдаг. Дэлхийн бүх хүн амын 90 илүү хувь ийм болов уу. (жаахан хэтрүүлж байна)
Хайрцагнаас гарч сэтгэдэг хүн гэж...
- Асуудлыг өөрийн биш бусдын өнцгөөс түрүүлж хардаг
- Аливаа бурууг бусдаас биш өөрөөсөө хайдаг
- Харилцаанд үл ойлголцол гарвал эсрэг талдаа сайн тайлбарлаж ойлгуулж чадсангүй, миний буруу боллоо гэж бодож чаддаг
- Өөрт нь бусад хүн өртэй, тийм учраас туслах ёстой гэж боддоггүй.
- Өөрийг нь бусад хүн өрөвдөх ёстой гэж боддоггүй.
- Өөрийг нь бусад хүн "нүдийг" нь хараад л ойлгох ёстой гэж боддоггүй.
- Өөрийгөө бусдад ойлгуулах, бусдыг ойлгох, тэд нарын хэрэгцээ шаардлагыг мэдрэхийг хичээдэг.
- Бүх хариуцлагыг өөр дээрээ хүлээн авдаг хүнийг хэлэх юм.
Ингэвэл хайрцагнаас гарч, чөлөөтэй амьсгалж амьдрах юм болов уу.
Showing posts with label A MUST READ NEWBIE. Show all posts
Showing posts with label A MUST READ NEWBIE. Show all posts
Tuesday, April 12, 2011
Monday, April 4, 2011
Timeless existence I
Эрхэмсэг оршихуй
Ертөнцийн тооллоор хүний амьдрал нүд ирмэх зуур өнгөрнө. Тийм ч учраас бид "цаг хугацаа ямар хурдан өнгөрөв өө, нүд ирмэхийн зуур л хөгширчлөө" гэж ярьдаг биз.
Хүний амьдралын эхлэлээс төгсгөл хүртлэх динамик нь өөрчлөлтийн илэрхийлэл юм. Өөрөөр хэлбэл сансартай харьцуулахад хүн "хэт" хурдан өөрчлөгддөг бололтой.
Ертөнц өөрөө харьцангуй статик чанартай буюу зарим эрдэмтэдийн ярьж байгаагаар цаг хугацаа гэж ертөнцөд байдаггүй ч байж мэдэх юм. Хэрэв ертөнц цаг хугацаагүй (эсвэл харьцангуй статик ч байсан ижил) юм бол хүн ертөнцийн цаг хугацаатай хэсэг нь байж таарахнээ. Гэхдээ л хүн ертөнцийн бүрэлдэхүүн болохын хувьд түүний ертөнцлөг харьцангуй статик шинж чанар буюу миний "эрхэмсэг оршихуй" хэмээн тодорхойлж байгаа шинж чанарыг хүн төрлөхтөн үеийн үед хайсаар иржээ.
Энэхүү хайлт болон философийн утга учрыг дараах дэд сэдвүүдийн хүрээнд чадан ядан дараалалд оруулахыг хичээлээ. Бодож олох нэг хэрэг гэвч хүнд ойлгуулах нь өөр хэрэг буй заа. Ярьж ойлгуулах нь нэг хэрэг гэвч бичиж ойлгуулах нь бүүр өөр хэрэг болой.
Эдгээр нь миний 20 илүү жилийн философийн бодлогын үр дүн тул яаран дүгнэлт хийхээсээ өмнө сайтар ухаж ойлгохыг хичээхийг хүсье.
Хүн философич болох нь | Би хэн бэ? синдром
Аливаа хүн "би хэн бэ?" асуултыг тавиад түүнийхээ хариултыг эцэс төгсгөлгүй хайж эхэлснээр философич болно. Бүх хүн энэ асуултыг их бага хэмжээгээр, ухамсарлаж болон үл ухамсарлаж асуудаг гэж үзвэл хамгийн эртний философичийн үлдэгдэл одоогийн байдлаар 75,000 жилийн настай яс байна.
Хүн нийгмийн амьтан болох нь | Будда эргэж ирсэн хийгээд Есүс цовдлуулсан нь
Хэрэв нэгэн "хүн" арал дээр ганцаараа төрөөд тэндээ 50 жил амьдарсан гэж үзье, тэр нэг ч өөр хүнтэй уулзаагүй бол энэ хүн мөн үү? гэсэн асуултыг би олон хүнд тавьсан.
Мэдээж физик чанараараа тэр бол "хүн амьтан" мөн болно.
Харин хүн төрлөхтөний нэг хэсэг болох хүн "хүн" биш болой. Хүн хүний хажууд, хүмүүстэй хамт байснаар л хүн болдог. Хүн хүмүүст хүлээн зөвшөөрөгдөж байж хүн болдог юм байна. Хүн хүмүүст хайрлагдаж, хүмүүсийг хайрлаж байж хүн болдог ажээ.
6 жил бясалгал хийж ертөнцийн философид нэвтэрсэн хойно Будда яах гэж нийгэмд эргэж ирсэн юм бэ.
Judgement day
Сүүлчийн шүүлт, бурханы шүүх, тамын хаалга гэх мэтээр хүн төрлөхтөн энэхүү сүүлчийн шүүлтийн өдрийг олон янзаар дүрсэлж, ярьж, ойлгож ирсэн билээ.
Энэ нь тухайн хүний амьдралыг шүүх эцсийн шүүлтийн тухай ойлголт билээ.Философиор тодорхой хугацаанд хөөцөлдөж удаан эргэцүүлсэний эцэст нэг зүйл тодорхой болдог.
Эрүүл саруул хүний хувьд хамгийн аймшигтай, хамгийн гарцаагүй, хамгийн шудрага, хамгийн үнэн шүүх бол тэр хүн өөрөө юм. Ямар ч бурхан, ямар ч чөтгөр хэлмэгдүүлж, алдаа хийж болно, харин хүн өөрөө өөрийгөө шүүхдээ хэзээ ч алдаа гаргаж чадахгүй.
Range rover төмөрийн сэг, Мөнгө цаас болж хувирах цагт...
Хаа нэгтээ "хүн үхэхийн цагт эргээд бодоход (judgement) хоёр дахин амьдарсан мэт болж сэтгэл амрах" тийм амьдралаар амьдрах нь зүй гэж философиджээ.
Хүн мөнгийг зохиосон. Мөнгө бол агуу бүтээл. Гэхдээ хүн мөнгөний төлөө буюу зохиосон зүйлийнхээ төлөө амьдарна гэж үү?
Хүн үхэх болоход түүний хураасан мөнгө цаас болж, сойсон Range rover төмөр болж, барьсан ордон шавар болон хувирна. Хулхидсан, гомдоосон бүх хүнээ эргэн дурсахад юуны төлөө тэгвээ? яах гэж ингэвээ? гэсэн ганцхан л асуулт эргэлдэнэ.
Тиймээ бид материаллаг баялагаас таашаал авдаг нь үнэн - сайхан хувцас, мөнгө, машин, секс гэх мэт бүх материаллаг зүйлээс авдаг таашаал ахархан зуурынх байдгийг ч бас мэддэг.
Тэгвэл үхэх цаг болох хүртэл таашаал авах зүйл юу вэ?
Энэ бол "оюуны таашаал" гэж нэрлэж болох тэр таашаал юм. Энэ нь материаллаг бус шинжтэй бөгөөд үүнийг бахархал (moral, honor гэх мэт олон ойлголтыг хамрана)-аар төлөөлүүлээд үзчихье.
Гав ганцаараа арал дээр амьдарч байсан нөгөө хүн маань үхэх цаг болоход яг юу бодох бол? Юугаар бахархах вэ? Би маш олон махчин амьтан устгасан гэж бахархасаар үхэх болж байна уу? Тэгэхээр тэр "оюуны таашаал" гээч маань нийгмийн үзэгдэл байж таарах гээд байна.
Бахархал гэдэг нь өөрөө "ямар нэг зүйлийг хүмүүст үлдээх" тухай асуудал байдаг.
Ертөнцийн тооллоор хүний амьдрал нүд ирмэх зуур өнгөрнө. Тийм ч учраас бид "цаг хугацаа ямар хурдан өнгөрөв өө, нүд ирмэхийн зуур л хөгширчлөө" гэж ярьдаг биз.
Хүний амьдралын эхлэлээс төгсгөл хүртлэх динамик нь өөрчлөлтийн илэрхийлэл юм. Өөрөөр хэлбэл сансартай харьцуулахад хүн "хэт" хурдан өөрчлөгддөг бололтой.
Ертөнц өөрөө харьцангуй статик чанартай буюу зарим эрдэмтэдийн ярьж байгаагаар цаг хугацаа гэж ертөнцөд байдаггүй ч байж мэдэх юм. Хэрэв ертөнц цаг хугацаагүй (эсвэл харьцангуй статик ч байсан ижил) юм бол хүн ертөнцийн цаг хугацаатай хэсэг нь байж таарахнээ. Гэхдээ л хүн ертөнцийн бүрэлдэхүүн болохын хувьд түүний ертөнцлөг харьцангуй статик шинж чанар буюу миний "эрхэмсэг оршихуй" хэмээн тодорхойлж байгаа шинж чанарыг хүн төрлөхтөн үеийн үед хайсаар иржээ.
Энэхүү хайлт болон философийн утга учрыг дараах дэд сэдвүүдийн хүрээнд чадан ядан дараалалд оруулахыг хичээлээ. Бодож олох нэг хэрэг гэвч хүнд ойлгуулах нь өөр хэрэг буй заа. Ярьж ойлгуулах нь нэг хэрэг гэвч бичиж ойлгуулах нь бүүр өөр хэрэг болой.
Эдгээр нь миний 20 илүү жилийн философийн бодлогын үр дүн тул яаран дүгнэлт хийхээсээ өмнө сайтар ухаж ойлгохыг хичээхийг хүсье.
Хүн философич болох нь | Би хэн бэ? синдром
Аливаа хүн "би хэн бэ?" асуултыг тавиад түүнийхээ хариултыг эцэс төгсгөлгүй хайж эхэлснээр философич болно. Бүх хүн энэ асуултыг их бага хэмжээгээр, ухамсарлаж болон үл ухамсарлаж асуудаг гэж үзвэл хамгийн эртний философичийн үлдэгдэл одоогийн байдлаар 75,000 жилийн настай яс байна.
Хүн нийгмийн амьтан болох нь | Будда эргэж ирсэн хийгээд Есүс цовдлуулсан нь
Хэрэв нэгэн "хүн" арал дээр ганцаараа төрөөд тэндээ 50 жил амьдарсан гэж үзье, тэр нэг ч өөр хүнтэй уулзаагүй бол энэ хүн мөн үү? гэсэн асуултыг би олон хүнд тавьсан.
Мэдээж физик чанараараа тэр бол "хүн амьтан" мөн болно.
Харин хүн төрлөхтөний нэг хэсэг болох хүн "хүн" биш болой. Хүн хүний хажууд, хүмүүстэй хамт байснаар л хүн болдог. Хүн хүмүүст хүлээн зөвшөөрөгдөж байж хүн болдог юм байна. Хүн хүмүүст хайрлагдаж, хүмүүсийг хайрлаж байж хүн болдог ажээ.
6 жил бясалгал хийж ертөнцийн философид нэвтэрсэн хойно Будда яах гэж нийгэмд эргэж ирсэн юм бэ.
Judgement day
Сүүлчийн шүүлт, бурханы шүүх, тамын хаалга гэх мэтээр хүн төрлөхтөн энэхүү сүүлчийн шүүлтийн өдрийг олон янзаар дүрсэлж, ярьж, ойлгож ирсэн билээ.
Энэ нь тухайн хүний амьдралыг шүүх эцсийн шүүлтийн тухай ойлголт билээ.Философиор тодорхой хугацаанд хөөцөлдөж удаан эргэцүүлсэний эцэст нэг зүйл тодорхой болдог.
Эрүүл саруул хүний хувьд хамгийн аймшигтай, хамгийн гарцаагүй, хамгийн шудрага, хамгийн үнэн шүүх бол тэр хүн өөрөө юм. Ямар ч бурхан, ямар ч чөтгөр хэлмэгдүүлж, алдаа хийж болно, харин хүн өөрөө өөрийгөө шүүхдээ хэзээ ч алдаа гаргаж чадахгүй.
Range rover төмөрийн сэг, Мөнгө цаас болж хувирах цагт...
Хаа нэгтээ "хүн үхэхийн цагт эргээд бодоход (judgement) хоёр дахин амьдарсан мэт болж сэтгэл амрах" тийм амьдралаар амьдрах нь зүй гэж философиджээ.
Хүн мөнгийг зохиосон. Мөнгө бол агуу бүтээл. Гэхдээ хүн мөнгөний төлөө буюу зохиосон зүйлийнхээ төлөө амьдарна гэж үү?
Хүн үхэх болоход түүний хураасан мөнгө цаас болж, сойсон Range rover төмөр болж, барьсан ордон шавар болон хувирна. Хулхидсан, гомдоосон бүх хүнээ эргэн дурсахад юуны төлөө тэгвээ? яах гэж ингэвээ? гэсэн ганцхан л асуулт эргэлдэнэ.
Тиймээ бид материаллаг баялагаас таашаал авдаг нь үнэн - сайхан хувцас, мөнгө, машин, секс гэх мэт бүх материаллаг зүйлээс авдаг таашаал ахархан зуурынх байдгийг ч бас мэддэг.
Тэгвэл үхэх цаг болох хүртэл таашаал авах зүйл юу вэ?
Энэ бол "оюуны таашаал" гэж нэрлэж болох тэр таашаал юм. Энэ нь материаллаг бус шинжтэй бөгөөд үүнийг бахархал (moral, honor гэх мэт олон ойлголтыг хамрана)-аар төлөөлүүлээд үзчихье.
Гав ганцаараа арал дээр амьдарч байсан нөгөө хүн маань үхэх цаг болоход яг юу бодох бол? Юугаар бахархах вэ? Би маш олон махчин амьтан устгасан гэж бахархасаар үхэх болж байна уу? Тэгэхээр тэр "оюуны таашаал" гээч маань нийгмийн үзэгдэл байж таарах гээд байна.
Бахархал гэдэг нь өөрөө "ямар нэг зүйлийг хүмүүст үлдээх" тухай асуудал байдаг.
Friday, April 1, 2011
Fundamental thinking: Shunning from individuality
Хүн хүнээ ойлгох...
Бид өөрсдийн эргэн тойронд байгаа яриа, сонин, сэтгүүл, ном товхимол - бүүр фундаментал маягаар өөрсдийнхөө сэтгэлгээрүү өнгийж үзвэл "Тэр тийм, энэ ийм, би ийм" - дандаа хүмүүсийн хоорондын ялгаанд чиглэсэн байх юм.
Хүн эсрэг хүн өөрөөс нь ямар ялгаатай байгааг илүү тод томруунаар олж мэдсэнээр нөгөө хүнээ бүрэн таних юм уу тээ. I would say its a classic, flawed conventional thinking.
Fundamental thinking буюу фундаментал сэтгэлгээний аргаар бодит ертөнцийг илүү хялбар таньж болно гэсэн санааг би хэлдэг.
Фундаментал сэтгэлгээ бол шинж чанарыг бус харин мөн чанарыг таньж ойлгох сэтгэлгээ юм. (Шинж чанар бол нар мандаж, нар жаргахуй. Мөн чанар бол харин дэлхий тэнхэлгээ эргэхүй болно.)
Хүн хүнээ бүрэн таньж мэдэхийн тулд ямар ялгаа байгааг бус харин юу нь адилхан байгааг таньж мэдвэл дээргүй юу.
Болдоо муухай ааштай эсвэл хүнд тусч гэдэг хөгийн шинж чанар биш харин Болдоогийн мөн чанар буюу түүний эрхэмсэг оршихуйг ойлгож мэдэх юм бол 1рт тухайн хүнийг таньж мэдэх тал дээр алдаа гаргахгүй 2рт тухайн хүний тал дээр сэтгэл амар (peace of mind) байх юм болов уу.
Болдоо хүнд туслаж харагдвал сайн хүн. Та өөрөө өчигдөр шартчихаад явж байтал Болдоо өөрлүү чинь муухай харах шиг санагдвал муу хүн байгаад байвал амьдрал ямар муухай тогтворгүй болох вэ.
Хүн гэж амьтан эр эм, хөгшин залуу, африк ази ялгалгүй ямар үндсэн мөн чанартай юм гэдгийг таньж мэдсэний дараа ганцхан асуулт л үлддэг...
Бид өөрсдийн эргэн тойронд байгаа яриа, сонин, сэтгүүл, ном товхимол - бүүр фундаментал маягаар өөрсдийнхөө сэтгэлгээрүү өнгийж үзвэл "Тэр тийм, энэ ийм, би ийм" - дандаа хүмүүсийн хоорондын ялгаанд чиглэсэн байх юм.
Хүн эсрэг хүн өөрөөс нь ямар ялгаатай байгааг илүү тод томруунаар олж мэдсэнээр нөгөө хүнээ бүрэн таних юм уу тээ. I would say its a classic, flawed conventional thinking.
Fundamental thinking буюу фундаментал сэтгэлгээний аргаар бодит ертөнцийг илүү хялбар таньж болно гэсэн санааг би хэлдэг.
Фундаментал сэтгэлгээ бол шинж чанарыг бус харин мөн чанарыг таньж ойлгох сэтгэлгээ юм. (Шинж чанар бол нар мандаж, нар жаргахуй. Мөн чанар бол харин дэлхий тэнхэлгээ эргэхүй болно.)
Хүн хүнээ бүрэн таньж мэдэхийн тулд ямар ялгаа байгааг бус харин юу нь адилхан байгааг таньж мэдвэл дээргүй юу.
Болдоо муухай ааштай эсвэл хүнд тусч гэдэг хөгийн шинж чанар биш харин Болдоогийн мөн чанар буюу түүний эрхэмсэг оршихуйг ойлгож мэдэх юм бол 1рт тухайн хүнийг таньж мэдэх тал дээр алдаа гаргахгүй 2рт тухайн хүний тал дээр сэтгэл амар (peace of mind) байх юм болов уу.
Болдоо хүнд туслаж харагдвал сайн хүн. Та өөрөө өчигдөр шартчихаад явж байтал Болдоо өөрлүү чинь муухай харах шиг санагдвал муу хүн байгаад байвал амьдрал ямар муухай тогтворгүй болох вэ.
Хүн гэж амьтан эр эм, хөгшин залуу, африк ази ялгалгүй ямар үндсэн мөн чанартай юм гэдгийг таньж мэдсэний дараа ганцхан асуулт л үлддэг...
Saturday, March 26, 2011
Newbies!
Since my blog accidentally got publicized and I decided not to object it, I decided to write this primer for the readers who are new to my blog.
Comments are not allowed, because although I really wished that this blog became a healthy debate ground, it was irrelevant and impossible. A culture of healthy commenting is not there yet. Also I observed if people agree to my philosophies they tend to nod and go silent. But People who did not understand them always left comments. But life goes on... instead of chasing hard people who did not or are not capable of understanding the things here... it may be better to focus on productivity and go on... I hope the impact will be greater.
Another very important point is - this blog is not about me. Do not ever try to judge my personal existence over what I write and create an imaginary Ganzorig out of what I say. This will be a complete disaster. The topic Ganzorig here is irrelevant. The material Ganzorig will be non existent in just a few decades - a blink of an eye in a spatial time.
From time to time there would be small errors and omissions - but one should observe that everything I write is based on my 25 years of rigorous philosophical quest. I reckon it is simply impossible for a young philosopher to understand everything. It is the question of time, not the intelligence - it is the question of devotion not cunning to understand everything I write.
For this MUST READ session I included the key posts from the past.
Comments are not allowed, because although I really wished that this blog became a healthy debate ground, it was irrelevant and impossible. A culture of healthy commenting is not there yet. Also I observed if people agree to my philosophies they tend to nod and go silent. But People who did not understand them always left comments. But life goes on... instead of chasing hard people who did not or are not capable of understanding the things here... it may be better to focus on productivity and go on... I hope the impact will be greater.
Another very important point is - this blog is not about me. Do not ever try to judge my personal existence over what I write and create an imaginary Ganzorig out of what I say. This will be a complete disaster. The topic Ganzorig here is irrelevant. The material Ganzorig will be non existent in just a few decades - a blink of an eye in a spatial time.
From time to time there would be small errors and omissions - but one should observe that everything I write is based on my 25 years of rigorous philosophical quest. I reckon it is simply impossible for a young philosopher to understand everything. It is the question of time, not the intelligence - it is the question of devotion not cunning to understand everything I write.
For this MUST READ session I included the key posts from the past.
Friday, March 11, 2011
This is too simple to understand
Ухамсарлахуй гарцаагүй. Ухамсарлах гэж тухайн хүн өөрийн тархин дотор шинээр мэдлэг бий болгосныг хэлнэ. Мэдлэгийг бий болгох явцыг нь бясалгах гэнэ. Бясалгах үйл явц нь ил ба далд ухамсарт нэгэн зэрэг явагдана. Ухамсарласан мэдлэгийг pure knowledge гэж нэрлэе.
Ойлгох бол юу ч биш. Ойлгосон зүйл бол бодит мэдлэг биш зөвхөн хэсэг бусаг мэдээлэл. Мэдээлэл дээр үндэслэн шийдвэр гаргах, дүгнэлт хийх нь leads to catastrophic result.
Хүн сул. Weak. Хүн бүр үхэх учир хүн сул. Хүн бүр асуултын хариултыг мэдэхгүйгээ мэддэг учир хүн бүр сул. Хүн сул учир үл ойлголцол гарцаагүй. Хүн pure knowledge дээр биш зөвхөн мэдээлэл дээр үндэслэн ярьж, шийдвэр гаргадаг учир үл ойлголцол гарцаагүй юм байна.
Хайр (incl энэрэл, уучлал) шийдвэрлэх үүрэгтэй гэдгийг фундаментал байдлаар гаргаж ирж чадаж байсан боловч яг хэрхэн гэдгийг нь хэлж чадахгүй байсан юм. Тэгвэл одоо тодорхой боллоо. Хүн гэгч fundamentally weak амьтаны цагаан тал буюу тэнцвэржүүлэгч тал нь хайр болой. Үл ойлголцолын remedy бол хайр уучлал.
Pure knowledge маш олноор үүссээр тэр нь Түгээмэл үнэнд хөтлөнө. Түгээмэл үнэн түгээмэл учраас хэн нэгэн зохиогчоос үл хамааран оршино. Мэдлэгийг хэн ч өмчилдөггүй. Түгээмэл үнэнд хүрсэн (ойртож очсон) учраас түгээмэл үнэн Будда, эсвэл Есүс эсвэл аль нэг философичийн өмч, зохиол юм биш. Энэ түгээмэл үнэнг яг нөхдүүдтэй ижил төвшинд хүн бүр "ухамсарлах" ёстой. Яг тэдний мэдэрсэн зүйлийг бүх хүн төрлөхтөн мэдрэх ёстой. Түгээмэл үнэн хэн нэгнээс хамаарч оршдоггүй юм.
Хүний амьдрал богино. Хүн хэмээх залуу философич 2 настайгаасаа эхлээд "Ээжээ хүүхэд хаанаас гардаг юм?" гэж асууснаар философийн замналаа эхэлнэ. Хүн бүр түгээмэл үнэнг зөвхөн ухамсарлах учиртай тул нийгэм өөрөө залуу философичдод бясалгалаа хийхэд нь дөхөм бүтэц, мэдээллийн зохион байгуулалтыг бий болгох учиртай.
Сүүлийн 5 жил оролдсоны эцэст хүмүүс бүгдээрээ философич болоход ямар хол байгааг харж гайхшрав. Гэвч юу зогсоож чадах билээ дээ. Хэсэг хугацааны дараа хүн бүрийг философич болгохоор хүчээ тарамдахын оронд харин хүн бүрийг professional болгохоор хичээх юм бол хамаагүй бодитой болохыг ойлгон энэхүү бичлэгийг бичлээ. Одооноос эхлэн professionalism-г promote хийхэд бүх анхаарлаа хандуулах болно.
Мэдлэг үнэнд дөхөм тусам it becomes too simple to understand. Increasingly small number of people will understand this.
Ойлгох бол юу ч биш. Ойлгосон зүйл бол бодит мэдлэг биш зөвхөн хэсэг бусаг мэдээлэл. Мэдээлэл дээр үндэслэн шийдвэр гаргах, дүгнэлт хийх нь leads to catastrophic result.
Хүн сул. Weak. Хүн бүр үхэх учир хүн сул. Хүн бүр асуултын хариултыг мэдэхгүйгээ мэддэг учир хүн бүр сул. Хүн сул учир үл ойлголцол гарцаагүй. Хүн pure knowledge дээр биш зөвхөн мэдээлэл дээр үндэслэн ярьж, шийдвэр гаргадаг учир үл ойлголцол гарцаагүй юм байна.
Хайр (incl энэрэл, уучлал) шийдвэрлэх үүрэгтэй гэдгийг фундаментал байдлаар гаргаж ирж чадаж байсан боловч яг хэрхэн гэдгийг нь хэлж чадахгүй байсан юм. Тэгвэл одоо тодорхой боллоо. Хүн гэгч fundamentally weak амьтаны цагаан тал буюу тэнцвэржүүлэгч тал нь хайр болой. Үл ойлголцолын remedy бол хайр уучлал.
Pure knowledge маш олноор үүссээр тэр нь Түгээмэл үнэнд хөтлөнө. Түгээмэл үнэн түгээмэл учраас хэн нэгэн зохиогчоос үл хамааран оршино. Мэдлэгийг хэн ч өмчилдөггүй. Түгээмэл үнэнд хүрсэн (ойртож очсон) учраас түгээмэл үнэн Будда, эсвэл Есүс эсвэл аль нэг философичийн өмч, зохиол юм биш. Энэ түгээмэл үнэнг яг нөхдүүдтэй ижил төвшинд хүн бүр "ухамсарлах" ёстой. Яг тэдний мэдэрсэн зүйлийг бүх хүн төрлөхтөн мэдрэх ёстой. Түгээмэл үнэн хэн нэгнээс хамаарч оршдоггүй юм.
Хүний амьдрал богино. Хүн хэмээх залуу философич 2 настайгаасаа эхлээд "Ээжээ хүүхэд хаанаас гардаг юм?" гэж асууснаар философийн замналаа эхэлнэ. Хүн бүр түгээмэл үнэнг зөвхөн ухамсарлах учиртай тул нийгэм өөрөө залуу философичдод бясалгалаа хийхэд нь дөхөм бүтэц, мэдээллийн зохион байгуулалтыг бий болгох учиртай.
Сүүлийн 5 жил оролдсоны эцэст хүмүүс бүгдээрээ философич болоход ямар хол байгааг харж гайхшрав. Гэвч юу зогсоож чадах билээ дээ. Хэсэг хугацааны дараа хүн бүрийг философич болгохоор хүчээ тарамдахын оронд харин хүн бүрийг professional болгохоор хичээх юм бол хамаагүй бодитой болохыг ойлгон энэхүү бичлэгийг бичлээ. Одооноос эхлэн professionalism-г promote хийхэд бүх анхаарлаа хандуулах болно.
Мэдлэг үнэнд дөхөм тусам it becomes too simple to understand. Increasingly small number of people will understand this.
Monday, March 7, 2011
Салны үлгэр
Ширүүн урсгалтай голд сал, түүн дотор 5 хүн, урсгалд цохигдон урсаж явна. Хэзээ ч хад чулуу мөргөж эсвэл цутгалан, хүрхрээнд орж зад үсэрч мэдэхээр харагдаж байна. Дээр нь сууж яваа хүмүүс дэмий л аврал эрсэн харцаар эрэг рүү, тэнгэрлүү харцгаана.
Үлгэрлэвээс урсгал нь эрхэмсэг оршихуй, гол нь өөрөө ертөнц, сал нь амьдрал, дээр нь буй хүмүүс харин өмнөх гурвын мөн чанарыг ойлгоогүй, төөрөлдсөн хүмүүс болой.
Зүй нь эдгээр хүмүүсээс нэг нь босч зогсон өмнөх зам, орчны байр байдлыг ажиглах зуур үлдсэн дөрөв нь гарт тааралдсан зүйлсээр сэлүүр хийн салыг удирдан аюулыг тойрч, хурдыг тохируулж болох билээ.
Өнөөдөр надаас "Монгол улс хөгжихгүй байгаагийн буруутан нь хэн юм бэ, төр юм уу, ард түмэн юм уу" гэж асуув. Бас "Монгол хүмүүсийн үнэт зүйл юу юм бэ".
Алив Хүн төрлөхтөний түгээмэл зорилго нь аз жаргалтай амьдралыг өнгөрүүлэх биз. Арал дээр ганцаараа насаа өнгөрүүлсэн хүн аз жаргалтай амьдарч болох уу? Хариулт нь тун ойлгомжтой. Тэгэхээр аз жаргал гэдэг нь зөвхөн хүмүүс хамтдаа байхад л гарч ирдэг ойлголт.
Ингэж хамтдаа амьдрахдаа хэд хэдэн нийгмийн хэлбэрийг туршиж үзсэн байх юм. Хаант засаглал, Социализм ба Ардчилал. Хамгийн анхны хаадууд бүгдээрээ л мундаг хаад байж түүхэнд мөнхөрч үлдэж байв. Яагаад гэвэл ардууд өөрсдөөсөө хамгийн мундагаа олж тодруулж чадаж байсан учраас тэр. Гэтэл нөгөө гайхал хааны үр хүүхдүүд төрийг бариад эхлэхээр л бүх зүйл нурж унаад байв. Олон мянган жилийн ажиглалтын үр дүнд "энэ" цус дамждаггүй болохыг хүмүүс ойлгов. Ингээд сонгуульт тогтолцоо гарч ирсэн юм.
Ардууд "энэ" гэж юу болох тал дээр байнга төөрөлддөг. "Энэ" бол мэдлэг биш, чадвар биш, туршлага ч биш юм. Энэ бол улс төрийн хор хэр сайн найруулах тухай бишээ. Эсвэл өөрийнхөө маркетингийг яаж хийх тухай асуудал ч биш. Энэ бол хариуцлагын асуудал юм.
Хамгийн анхны хаан яаж сонгогдсон тухайн үеийн нөхцөл байдлыг төсөөлж үзвэл маш тодорхой болно. Хамгийн хүчтэйгээ, хамгийн зальтайгаа, хамгийн ухаантайгаа биш харин хамгийн хариуцлагатайгаа л хаанаар сонгосон юм. Иргэншил (citizenship)-д зөвхөн хариуцлагын л тухай асуудлыг авч үздэг.
Хариуцлага хүлээх ухамсар цус дамждаггүй юм байна. Ухаан, заль, хүч цус дамждаг байж магадгүй л юм. Даан ч хариуцлага цус дамждаггүй юм байна.
Хамгийн их хариуцлага хүлээх чадвартай хүн өөрөө хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй лидер ажээ.
Хариуцлага бол өөрөө философийн цогц ойлголт юм.
"Монгол улс хөгжихгүй байгаагийн буруутан төр юм уу ард түмэн юм уу"
Аль аль нь. Хариуцлага хүлээж чаддаг жинхэнэ лидерээ биш харин ухаантай харагдаж, маркетинг сайн хийсэн, худал амласан бэртэгчингүүдийг сонгосон ард түмэн хариуцлагагүй. Сонгосон удирдагчаа ердөө тавхан минутын дараа араас нь муулсан ард түмэн хариуцлагагүй. Сонгосон удирдагчынхаа үгэнд ордоггүй, үгийг нь сонсдоггүй ард түмэн хариуцлагагүй. Бүх бурууг бусдаас хайдаг ард түмэн хариуцлагагүй. 5 биш 50 жилийн цаадхыг харж чаддаггүй ард түмэн хариуцлагагүй.
Хэдийгээр жинхэнэ лидер биш боловч олон хүний итгэлийг нуруун дээр тээж яваагаа ойлгоогүй төр хариуцлагагүй. Улсыг хөгжүүлэхийн тулд улсаас цалин авчихаад улсад зориулагдах ёстой цагийг хувийн ашиг сонирхолд нийцүүлдэг төрийн албан хаагч хариуцлагагүй. Ард түмний хүлээлгэсэн итгэлийг дааж чадаагүй байж ард түмнийг бүдүүлэг, тэнэгээр нь дуудаж байгаа төр хариуцлагагүй.
Хамгийн их хариуцлага хүлээх чадвартай хүнээ сонгодог философитой тул эцсийн хариуцлагыг төр хүлээнэ. Ард түмнийг буруутгах эрх хэнд ч байхгүй. Төр бүх бурууг хүлээдэг түгээмэл философитой. Муу хүн гэж энэ орчлонд үгүй. Алдсан буруу бодсон боломж олдоогүй азгүй одонд төрсөн хүмүүс байна. Бүгд л эрт орой алдаагаа ухаарч гэмшдэг. Ард түмэн чинь итгэл хүлээлгээд сонголоо. Жинхэнэ лидер биш гэдгээ байнга мэдэрч дутагдлын шоконд тасралтгүй орж байгааг чинь мэдэж байна. Тэгээд юу гэж. Айвал бүү хий, хийвэл бүү ай. Ард түмэн чинь хүлээж байна. Өөрчлөлтийг та нар хийх ёстой. Нэгэнт алхаад орсон, гишгээд гарсан юм бол тултал нь яв - чи лидер биш юм байж - ард түмэн чинь харин чамайг лидер гээд сонгожээ. Чи лидер юм бус уу.
Үлгэрлэвээс урсгал нь эрхэмсэг оршихуй, гол нь өөрөө ертөнц, сал нь амьдрал, дээр нь буй хүмүүс харин өмнөх гурвын мөн чанарыг ойлгоогүй, төөрөлдсөн хүмүүс болой.
Зүй нь эдгээр хүмүүсээс нэг нь босч зогсон өмнөх зам, орчны байр байдлыг ажиглах зуур үлдсэн дөрөв нь гарт тааралдсан зүйлсээр сэлүүр хийн салыг удирдан аюулыг тойрч, хурдыг тохируулж болох билээ.
Өнөөдөр надаас "Монгол улс хөгжихгүй байгаагийн буруутан нь хэн юм бэ, төр юм уу, ард түмэн юм уу" гэж асуув. Бас "Монгол хүмүүсийн үнэт зүйл юу юм бэ".
Алив Хүн төрлөхтөний түгээмэл зорилго нь аз жаргалтай амьдралыг өнгөрүүлэх биз. Арал дээр ганцаараа насаа өнгөрүүлсэн хүн аз жаргалтай амьдарч болох уу? Хариулт нь тун ойлгомжтой. Тэгэхээр аз жаргал гэдэг нь зөвхөн хүмүүс хамтдаа байхад л гарч ирдэг ойлголт.
Ингэж хамтдаа амьдрахдаа хэд хэдэн нийгмийн хэлбэрийг туршиж үзсэн байх юм. Хаант засаглал, Социализм ба Ардчилал. Хамгийн анхны хаадууд бүгдээрээ л мундаг хаад байж түүхэнд мөнхөрч үлдэж байв. Яагаад гэвэл ардууд өөрсдөөсөө хамгийн мундагаа олж тодруулж чадаж байсан учраас тэр. Гэтэл нөгөө гайхал хааны үр хүүхдүүд төрийг бариад эхлэхээр л бүх зүйл нурж унаад байв. Олон мянган жилийн ажиглалтын үр дүнд "энэ" цус дамждаггүй болохыг хүмүүс ойлгов. Ингээд сонгуульт тогтолцоо гарч ирсэн юм.
Ардууд "энэ" гэж юу болох тал дээр байнга төөрөлддөг. "Энэ" бол мэдлэг биш, чадвар биш, туршлага ч биш юм. Энэ бол улс төрийн хор хэр сайн найруулах тухай бишээ. Эсвэл өөрийнхөө маркетингийг яаж хийх тухай асуудал ч биш. Энэ бол хариуцлагын асуудал юм.
Хамгийн анхны хаан яаж сонгогдсон тухайн үеийн нөхцөл байдлыг төсөөлж үзвэл маш тодорхой болно. Хамгийн хүчтэйгээ, хамгийн зальтайгаа, хамгийн ухаантайгаа биш харин хамгийн хариуцлагатайгаа л хаанаар сонгосон юм. Иргэншил (citizenship)-д зөвхөн хариуцлагын л тухай асуудлыг авч үздэг.
Хариуцлага хүлээх ухамсар цус дамждаггүй юм байна. Ухаан, заль, хүч цус дамждаг байж магадгүй л юм. Даан ч хариуцлага цус дамждаггүй юм байна.
Хамгийн их хариуцлага хүлээх чадвартай хүн өөрөө хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй лидер ажээ.
Хариуцлага бол өөрөө философийн цогц ойлголт юм.
"Монгол улс хөгжихгүй байгаагийн буруутан төр юм уу ард түмэн юм уу"
Аль аль нь. Хариуцлага хүлээж чаддаг жинхэнэ лидерээ биш харин ухаантай харагдаж, маркетинг сайн хийсэн, худал амласан бэртэгчингүүдийг сонгосон ард түмэн хариуцлагагүй. Сонгосон удирдагчаа ердөө тавхан минутын дараа араас нь муулсан ард түмэн хариуцлагагүй. Сонгосон удирдагчынхаа үгэнд ордоггүй, үгийг нь сонсдоггүй ард түмэн хариуцлагагүй. Бүх бурууг бусдаас хайдаг ард түмэн хариуцлагагүй. 5 биш 50 жилийн цаадхыг харж чаддаггүй ард түмэн хариуцлагагүй.
Хэдийгээр жинхэнэ лидер биш боловч олон хүний итгэлийг нуруун дээр тээж яваагаа ойлгоогүй төр хариуцлагагүй. Улсыг хөгжүүлэхийн тулд улсаас цалин авчихаад улсад зориулагдах ёстой цагийг хувийн ашиг сонирхолд нийцүүлдэг төрийн албан хаагч хариуцлагагүй. Ард түмний хүлээлгэсэн итгэлийг дааж чадаагүй байж ард түмнийг бүдүүлэг, тэнэгээр нь дуудаж байгаа төр хариуцлагагүй.
Хамгийн их хариуцлага хүлээх чадвартай хүнээ сонгодог философитой тул эцсийн хариуцлагыг төр хүлээнэ. Ард түмнийг буруутгах эрх хэнд ч байхгүй. Төр бүх бурууг хүлээдэг түгээмэл философитой. Муу хүн гэж энэ орчлонд үгүй. Алдсан буруу бодсон боломж олдоогүй азгүй одонд төрсөн хүмүүс байна. Бүгд л эрт орой алдаагаа ухаарч гэмшдэг. Ард түмэн чинь итгэл хүлээлгээд сонголоо. Жинхэнэ лидер биш гэдгээ байнга мэдэрч дутагдлын шоконд тасралтгүй орж байгааг чинь мэдэж байна. Тэгээд юу гэж. Айвал бүү хий, хийвэл бүү ай. Ард түмэн чинь хүлээж байна. Өөрчлөлтийг та нар хийх ёстой. Нэгэнт алхаад орсон, гишгээд гарсан юм бол тултал нь яв - чи лидер биш юм байж - ард түмэн чинь харин чамайг лидер гээд сонгожээ. Чи лидер юм бус уу.
Thursday, February 17, 2011
Шалбааганд мөлх
Хүн боловсрохын тулд шалбааган дотор мөлхөж, унаж тусаж үзсэн байх ёстой гэдэгт би итгэдэг. Сургуульд сурсан учраас биш унаад босож үзсэн учраас хүн боловсролтой байдаг юм.
Би л лав их сургууль төгсмөгц удирдах ажил хийсээр яваад мундаг боловсорсон хүн мэдэхгүй л юм байна. Унаж үзээгүй хүн босож мэдэхгүй.
Тийм ч учраас надаас өндөр албан тушаал нэхэж, том том юм ярьж орж ирж байгаа 22-той бацаанд би огтхон ч итгэдэггүй. 100 мянган төгрөг илүү амалсан газарлуу урваж байгаа 2-хон жилийн ажлын туршлагатай хүүхдүүдэд ч бас би итгэдэггүй.
Тэд нарыг зогсоох талаар нэг ч алхам хийдэггүй. Шаардлагагүй. Амьдрал тийм байдаггүй юм. Өөрийнхөө биеийг хүн мөнгөөр үнэлдэггүй юм. Мөнгөөр үнэлж худалдагдаж байгаа хүнд би яаж итгэх юм бэ. Хэзээ ч хамт олноо, хийж байгаа ажлаа, хамгийн гол нь өөрийнхөө зорилгыг худалдчих хүнийг би үлдээж яах юм.
Амьдрал бол мөнгө биш юм. Амьдрал бол бүтээл юм. Мөнгөний төлөө хийсэн бүтээл хөгийн хямдхан хэдэн цаас дагуулдаг юм. Бүтээлийн төлөө хийсэн бүтээл харин бүгдийг авчирдаг юм. Бүтээлийг зүгээр хийгээд л гарчихдаггүй юм. Нусаа гоожуулж, хүйтэнд даарч, халуунд халж, бусдад доромжлуулж, бусадад итгэж, бусдад хулхидуулж, бусдыг уучилж, бусдыг өрөвдөж, бусдыг хайрлаж байж гаргадаг юм.
Энийг бүтэн 3 жил ярьсаны эцэст юу ч ойлгохгүйгээр ямар ч зорилгогүй, бүтэцгүй, тавьчихсан байгууллагаруу хэдэн бор цаасны төлөө урваж байгаа хүнийг би үлдээж яах юм.
Дараагийн хүнд нь боломжийг нь олгоё. Дэлхийд ямар хүн мундсан биш.
Би л лав их сургууль төгсмөгц удирдах ажил хийсээр яваад мундаг боловсорсон хүн мэдэхгүй л юм байна. Унаж үзээгүй хүн босож мэдэхгүй.
Тийм ч учраас надаас өндөр албан тушаал нэхэж, том том юм ярьж орж ирж байгаа 22-той бацаанд би огтхон ч итгэдэггүй. 100 мянган төгрөг илүү амалсан газарлуу урваж байгаа 2-хон жилийн ажлын туршлагатай хүүхдүүдэд ч бас би итгэдэггүй.
Тэд нарыг зогсоох талаар нэг ч алхам хийдэггүй. Шаардлагагүй. Амьдрал тийм байдаггүй юм. Өөрийнхөө биеийг хүн мөнгөөр үнэлдэггүй юм. Мөнгөөр үнэлж худалдагдаж байгаа хүнд би яаж итгэх юм бэ. Хэзээ ч хамт олноо, хийж байгаа ажлаа, хамгийн гол нь өөрийнхөө зорилгыг худалдчих хүнийг би үлдээж яах юм.
Амьдрал бол мөнгө биш юм. Амьдрал бол бүтээл юм. Мөнгөний төлөө хийсэн бүтээл хөгийн хямдхан хэдэн цаас дагуулдаг юм. Бүтээлийн төлөө хийсэн бүтээл харин бүгдийг авчирдаг юм. Бүтээлийг зүгээр хийгээд л гарчихдаггүй юм. Нусаа гоожуулж, хүйтэнд даарч, халуунд халж, бусдад доромжлуулж, бусадад итгэж, бусдад хулхидуулж, бусдыг уучилж, бусдыг өрөвдөж, бусдыг хайрлаж байж гаргадаг юм.
Энийг бүтэн 3 жил ярьсаны эцэст юу ч ойлгохгүйгээр ямар ч зорилгогүй, бүтэцгүй, тавьчихсан байгууллагаруу хэдэн бор цаасны төлөө урваж байгаа хүнийг би үлдээж яах юм.
Дараагийн хүнд нь боломжийг нь олгоё. Дэлхийд ямар хүн мундсан биш.
Tuesday, February 15, 2011
Сарнайн философи II
Мөн чанар Vs Шинж чанар
Сарнай бол улаан дэлбээтэй ногоон навчтай гоёмсог цэцэг.
Энэ бол шинж чанар. Энэ бол 2D хэмжээс.
Сарнайн мөн чанар нь харин юу юм бол. Зөвхөн 3 ба 4 хэмжээст орж байж л тэр талаар зарим нэг зүйлсийг мэднэ.
Сарнайн дэлбээ улаан хийгээд навч нь ногоон гэдэг нь түүний мөн чанарын талаар ямар мэдээлэл өгч байгаа юм. Ер нь бол улаан навчтай ногоон цэцэг бүрийг сарнай гээд нэрэлчихье л дээ тэгвэл.
Та номын дэлгүүр ороод үзвэл шинж чанарын талаар бичсэн номнууд их байгааг харах болно. Лидер хүний 5 чанар, Хүнд таалагдах 9 арга, Жаргалтай амьдрах 3 бодол гэх мэт.
Хэн нэгэн суут ухаантан Лидер хүний 5 чанарыг бичжээ.Тэрнийг нь өөр нэг нөхөр уншиж. Ингэлээ гээд Лидер хүний мөн чанарыг мэдэж чадах уу? Эсвэл дэлбээгээ улаанаар будаад, навчыг нь ногооноор будчихаар сарнай болчихдог юм уу?
Шинж чанарыг юу гэж ч буруугаар ойлгож болно. Шинж чанарт хуурталгүйгээр мөн чанарыг эрэлхийлэх үйлдлийг философидох гэх юм болов уу даа.
Хэл ба ухамсар
Хэдийгээр дэлхий нарыг тойрон эргэдэг мөн чанарыг хүмүүс нээж олоод даруй 500 жил өнгөрч буй боловч бидний ярианд нар мандаж, жаргасаар л буй. Бид 2D хэмжээс дээр буюу зөвхөн шинж чанарын төвшинд яриад байхаар бидний сэтгэлгээ мөн л түүнийгээ дагаад шинж чанарын төвшинд яваад байх хандлагатай. Хэлэнд асуудал байнаа. Мөн чанарт бус шинж чанарт суурилсан хэл хүмүүсийг андуу ташуу бодуулахад хүргэнэ.
Сарнай бол улаан дэлбээтэй ногоон навчтай гоёмсог цэцэг.
Энэ бол шинж чанар. Энэ бол 2D хэмжээс.
Сарнайн мөн чанар нь харин юу юм бол. Зөвхөн 3 ба 4 хэмжээст орж байж л тэр талаар зарим нэг зүйлсийг мэднэ.
Сарнайн дэлбээ улаан хийгээд навч нь ногоон гэдэг нь түүний мөн чанарын талаар ямар мэдээлэл өгч байгаа юм. Ер нь бол улаан навчтай ногоон цэцэг бүрийг сарнай гээд нэрэлчихье л дээ тэгвэл.
Та номын дэлгүүр ороод үзвэл шинж чанарын талаар бичсэн номнууд их байгааг харах болно. Лидер хүний 5 чанар, Хүнд таалагдах 9 арга, Жаргалтай амьдрах 3 бодол гэх мэт.
Хэн нэгэн суут ухаантан Лидер хүний 5 чанарыг бичжээ.Тэрнийг нь өөр нэг нөхөр уншиж. Ингэлээ гээд Лидер хүний мөн чанарыг мэдэж чадах уу? Эсвэл дэлбээгээ улаанаар будаад, навчыг нь ногооноор будчихаар сарнай болчихдог юм уу?
Шинж чанарыг юу гэж ч буруугаар ойлгож болно. Шинж чанарт хуурталгүйгээр мөн чанарыг эрэлхийлэх үйлдлийг философидох гэх юм болов уу даа.
Хэл ба ухамсар
Хэдийгээр дэлхий нарыг тойрон эргэдэг мөн чанарыг хүмүүс нээж олоод даруй 500 жил өнгөрч буй боловч бидний ярианд нар мандаж, жаргасаар л буй. Бид 2D хэмжээс дээр буюу зөвхөн шинж чанарын төвшинд яриад байхаар бидний сэтгэлгээ мөн л түүнийгээ дагаад шинж чанарын төвшинд яваад байх хандлагатай. Хэлэнд асуудал байнаа. Мөн чанарт бус шинж чанарт суурилсан хэл хүмүүсийг андуу ташуу бодуулахад хүргэнэ.
Saturday, February 12, 2011
Philosopher
Философич
Who am I? асуултыг дэвшүүлэн тавьж, хариултыг нь "хайж" байгаа хүн бүр философич. Энэ асуултыг хүн бүр дэвшүүлэн тавьдаг. Өмнө нь би дэвшүүлэн тавьсан тул хүн бүр философич гэж үзэж байсан. Харин харамсалтай нь хүн бүр хариултыг нь хайдаггүй юм шиг байх юм. Би буруу санаагүй бол эртний еврейн философи ёсоор хариултыг хайдаггүй хүмүүсээ хоньтой адилтган үзсэн байдаг шиг...
Сайн философич
Түгээмэл үнэнг 3 хэмжээст төвшинд ухамсарлаж буй философич.
Мундаг философич
Түгээмэл үнэнг 4 хэмжээст ухамсарласан хүн.
Агуу философич
Ухамсарласан зүйлээ хүн төрлөхтөнд ойлгуулахын тулд амьдралаа зориулсан мундаг философич. Жишээ нь: Философич Будда.
Who am I? асуултыг дэвшүүлэн тавьж, хариултыг нь "хайж" байгаа хүн бүр философич. Энэ асуултыг хүн бүр дэвшүүлэн тавьдаг. Өмнө нь би дэвшүүлэн тавьсан тул хүн бүр философич гэж үзэж байсан. Харин харамсалтай нь хүн бүр хариултыг нь хайдаггүй юм шиг байх юм. Би буруу санаагүй бол эртний еврейн философи ёсоор хариултыг хайдаггүй хүмүүсээ хоньтой адилтган үзсэн байдаг шиг...
Сайн философич
Түгээмэл үнэнг 3 хэмжээст төвшинд ухамсарлаж буй философич.
Мундаг философич
Түгээмэл үнэнг 4 хэмжээст ухамсарласан хүн.
Агуу философич
Ухамсарласан зүйлээ хүн төрлөхтөнд ойлгуулахын тулд амьдралаа зориулсан мундаг философич. Жишээ нь: Философич Будда.
Сарнайн философи
Саяхан надад нэг хүн хүмүүс өөр хоорондоо адилгүй тул асуудал бүр дээр санал нийлэх албагүй гэв. Сүүлийн үед хүмүүсийн хоорондын үл ойлголцолын асуудал толгойны өвчин болж байна. Ер нь хүмүүс хоорондоо санал зөрөлдөөнтэй байгаа байдлаа хүлээн зөвшөөрөх ёстой юу. Хүмүүс өөр хоорондоо адилгүй учраас санал зөрөлдөх нь гарцаагүй юм уу. Хүмүүс өөр хоорондоо адилгүй гэж яг юуг нь хэлээд байгаа юм. Эрэгтэй, эмэгтэй, хөгшин, залуу гэдэг нь ялгаа нь юм уу. Эсвэл боловсрол, мэдлэг, сонирхолын асуудал уу. Баян ядуугийн асуудал юм уу.
Энэ бол огт утгагүй хариу нь хэзээ ч гарахгүй парадокс. Гэхдээ үүнд цэг тавьж болох юм шиг санагдах юм.
5 жилийн турш ойлголцож, ойлголцол тасралтгүй шат шатаар ахиж байгаа гэж миний итгэж байсан нэг хүн гэнэт сюрприз барих юм. Бид хоёр хүн хаанаас үүссэн, хаашаа чиглээд явж байгаа, хаана хүрэх тухай гэх мэт овоо ахисан төвшинд ярилцах хүртэл яваад байтал гэнэт "ганц асуулт! хүн чинь яг сармагчингаас юугаараа ялгаатай билээ?". Тархин дундуур тас хийгээд явах мэт л болох юм...
Сарнай бол жирийн л нэг цэцэг. Сарнай цэцгийг мэддэггүй хүн хэрэв байдаг бол тэр хүн сарнаас л ирсэн байх. Сарнай бол улаан дэлбээтэй ногоон иштэй гоёмсог цэцэг.
Ингээд л болоо. Энэ бол хүн бүрт байгаа мэдээлэл. Хүн бүрт байх төсөөлөл. Сарнайн талаарх суурь Ухамсар гэж нэрлэе.
7 тэрбум хүн бүгд ийм ухамсартай гэж үзье. Гэтэл тэднээс хэд нь яг амьдралдаа сарнай барьж үзсэн байхав.
Сарнайг биетээр харсан, хараагүй (телевиз, зураг, хүмүүсийн яриа гэх мэтээс мэдээлэл авсан) хүмүүсийн хооронд төсөөллийн хөөрхөн ялгаа гараад ирлээ. Биетээр харсан барьсан хүмүүст түүний үнэр, ишэн дээрх өргөс, нойтон дэлбээ гэх мэт зүйлс нэмж Ухамсарлагдана. Тэгэхээр сарнайг хараагүй боловч мэддэг хүмүүсийн Ухамсар 2D буюу хоёр хэмжээст. Харин биетээр үзсэн хүмүүс сарнайг 3D төвшинд ухамсарладаг гээд хэлчихье.
Зураг1. Сарнайг биетээр хүрэлцэж үзээгүй хүмүүсийн төсөөлөл нь энэхүү хоёр хэмжээст зурагтай адил тул тэдний ухамсарыг 2D гэж үзэж болно.
Энэ хүмүүст "Сарнай" гэж хэлэхэд бүгд нэгэн дуугаар "Ойлголоо" гэж хэлнэ. Гэхдээ ухамсарлах төвшинд ялгаа үүсч байгааг анзаараарай. Хоёр этгээдийн ухамсарт нь огт өөр төсөөлөл бууж ирж байна.
Асуудлыг жаахан хүндрүүлээд ботаникчийг оруулж ирье. Ботаникч сарнайг яаж амьсгалдагийг (амьсгалдагийг шүү дээ), ер нь энэ сарнай нь ямар хүсэл, бодолтой "амьтан" болохыг мэддэг гэж үзье. Ботаникч сарнайг ойлгож байна гэж бид хэлж болох байх. Гэхдээ ухамсарлах төвшин өмнөх хоёроос огт өөр байгаа тул түүний төвшинг 4D хэмжээст гэж үзье. 2 хэмжээс нь бодитой бус хавтгай дээр байсан бол 3 хэмжээс нь бодитой, гэхдээ чиглэл заахгүй байна. Харин 4 хэмжээс нь өмнөх хоёр дээрээс нэмээд чиглэл буюу сарнайн учир шалтгааныг давхар зааж өгдөг гэж үзэж болно.
За ингээд харахад дэлхий дээрх бүх хүн 2 хэмжээст, тэрнээс овоо том бүлэг нь 3 хэмжээст, харин цөөхөн хэсэг нь 4 хэмжээс дээр сарнайг ухамсарладаг болохыг бид мэднэ.
Асуудлыг бүүр хүндрүүлье...
Ертөнц (бүх материйг хэлж байна) даяар оршин буй бүх амьд биетэд үйлчилдэг "үнэн" байдаг гэж үзье. Үүнийг "түгээмэл үнэн" гээд нэрэлчихье. Сарнай хүмүүсийн ухамсарт буух ойлголт юм бол энэхүү "түгээмэл үнэн" ч гэсэн бас нэгэн ойлголт гэж үзье.
Тэгэхээр хүмүүс түгээмэл үнэнг 2, 3, бас 4 хэмжээст ухамсарладаг байж таарах нь.
Түгээмэл үнэн нь анхны агуйн хүн хийгээд таны асуусан, хариултыг нь олж чадаагүй байгаа асуултын нь хариу гэж бодъё. Харамсалтай нь түгээмэл үнэнг 2 ба 3 хэмжээст ухамсарлах нь өөрөө юуг ч илэрхийлэхгүй, хоосон зүйл болохыг бид өмнөх сарнайн жишээн дээр харсан.
Энэ бол огт утгагүй хариу нь хэзээ ч гарахгүй парадокс. Гэхдээ үүнд цэг тавьж болох юм шиг санагдах юм.
5 жилийн турш ойлголцож, ойлголцол тасралтгүй шат шатаар ахиж байгаа гэж миний итгэж байсан нэг хүн гэнэт сюрприз барих юм. Бид хоёр хүн хаанаас үүссэн, хаашаа чиглээд явж байгаа, хаана хүрэх тухай гэх мэт овоо ахисан төвшинд ярилцах хүртэл яваад байтал гэнэт "ганц асуулт! хүн чинь яг сармагчингаас юугаараа ялгаатай билээ?". Тархин дундуур тас хийгээд явах мэт л болох юм...
Сарнай бол жирийн л нэг цэцэг. Сарнай цэцгийг мэддэггүй хүн хэрэв байдаг бол тэр хүн сарнаас л ирсэн байх. Сарнай бол улаан дэлбээтэй ногоон иштэй гоёмсог цэцэг.
Ингээд л болоо. Энэ бол хүн бүрт байгаа мэдээлэл. Хүн бүрт байх төсөөлөл. Сарнайн талаарх суурь Ухамсар гэж нэрлэе.
7 тэрбум хүн бүгд ийм ухамсартай гэж үзье. Гэтэл тэднээс хэд нь яг амьдралдаа сарнай барьж үзсэн байхав.
Сарнайг биетээр харсан, хараагүй (телевиз, зураг, хүмүүсийн яриа гэх мэтээс мэдээлэл авсан) хүмүүсийн хооронд төсөөллийн хөөрхөн ялгаа гараад ирлээ. Биетээр харсан барьсан хүмүүст түүний үнэр, ишэн дээрх өргөс, нойтон дэлбээ гэх мэт зүйлс нэмж Ухамсарлагдана. Тэгэхээр сарнайг хараагүй боловч мэддэг хүмүүсийн Ухамсар 2D буюу хоёр хэмжээст. Харин биетээр үзсэн хүмүүс сарнайг 3D төвшинд ухамсарладаг гээд хэлчихье.
Зураг1. Сарнайг биетээр хүрэлцэж үзээгүй хүмүүсийн төсөөлөл нь энэхүү хоёр хэмжээст зурагтай адил тул тэдний ухамсарыг 2D гэж үзэж болно.
Энэ хүмүүст "Сарнай" гэж хэлэхэд бүгд нэгэн дуугаар "Ойлголоо" гэж хэлнэ. Гэхдээ ухамсарлах төвшинд ялгаа үүсч байгааг анзаараарай. Хоёр этгээдийн ухамсарт нь огт өөр төсөөлөл бууж ирж байна.
Асуудлыг жаахан хүндрүүлээд ботаникчийг оруулж ирье. Ботаникч сарнайг яаж амьсгалдагийг (амьсгалдагийг шүү дээ), ер нь энэ сарнай нь ямар хүсэл, бодолтой "амьтан" болохыг мэддэг гэж үзье. Ботаникч сарнайг ойлгож байна гэж бид хэлж болох байх. Гэхдээ ухамсарлах төвшин өмнөх хоёроос огт өөр байгаа тул түүний төвшинг 4D хэмжээст гэж үзье. 2 хэмжээс нь бодитой бус хавтгай дээр байсан бол 3 хэмжээс нь бодитой, гэхдээ чиглэл заахгүй байна. Харин 4 хэмжээс нь өмнөх хоёр дээрээс нэмээд чиглэл буюу сарнайн учир шалтгааныг давхар зааж өгдөг гэж үзэж болно.
За ингээд харахад дэлхий дээрх бүх хүн 2 хэмжээст, тэрнээс овоо том бүлэг нь 3 хэмжээст, харин цөөхөн хэсэг нь 4 хэмжээс дээр сарнайг ухамсарладаг болохыг бид мэднэ.
Асуудлыг бүүр хүндрүүлье...
Ертөнц (бүх материйг хэлж байна) даяар оршин буй бүх амьд биетэд үйлчилдэг "үнэн" байдаг гэж үзье. Үүнийг "түгээмэл үнэн" гээд нэрэлчихье. Сарнай хүмүүсийн ухамсарт буух ойлголт юм бол энэхүү "түгээмэл үнэн" ч гэсэн бас нэгэн ойлголт гэж үзье.
Тэгэхээр хүмүүс түгээмэл үнэнг 2, 3, бас 4 хэмжээст ухамсарладаг байж таарах нь.
Түгээмэл үнэн нь анхны агуйн хүн хийгээд таны асуусан, хариултыг нь олж чадаагүй байгаа асуултын нь хариу гэж бодъё. Харамсалтай нь түгээмэл үнэнг 2 ба 3 хэмжээст ухамсарлах нь өөрөө юуг ч илэрхийлэхгүй, хоосон зүйл болохыг бид өмнөх сарнайн жишээн дээр харсан.
Wednesday, February 9, 2011
Inevitable paradox
Үл ойлголцол гарцаагүй...
Бичиг яах гэж үүссэн талаар түүхийн номон дээр янз янзаар бичиж үлдээдэг биз. Гэхдээ яав ч гурван том шаардлагын нэг нь хүмүүсийн хоорондын тохиролцоог буулгах явдал буй заа.
Үүнийг гэрээ гэж нэрлэнэ. Тохиролцох үйл явцыг нь хэлцэх гэнэ. Хэлцэл гэж үг үүнээс үүсээ биз.
Аливаа асуудлын талаар хүн бүрийн мэдлэг, мэдээлэл нь өөр. Цаг тутам хувьсан өөрчлөгдөнө.
Тийм учраас хүмүүс тохиролцооноосоо байнга буцах хандлагатай байдаг юм байна. Гэхдээ энэ зөвхөн тухайн бодолд орж буй этгээдийн өнцгөөс шүү дээ.
За хоёулаа "улаан" гэж тохиролцлоо шүү гээд салсаны дараа нэг нь "бор" нөгөөх нь "хар" гээд ойлгочихсон л явж байдаг.
Би түгээмэл үнэн, үнэт зүйлс, зарчмууд нь ертөнцөд ухаант гэж нэрлэгдэх амьтан бүрийн хувьд ижил байх ёстой гэж үздэг. Түгээмэл үнэнд хувилбар, үнэт зүйлст хувилбар, зарчмуудад хувилбар гэж байх ёсгүй.
Бүүр тийм зүйл байдгийг огт мэдэхгүйгээс эхлээд буруу ойлгосон, дутуу мэдэрсэн хүмүүс харин маш их байдаг. Эндээс эхлээд хүмүүсийн хүлээлтийн зөрүү бий болдог юм байна. Төвшин доошлох тусам хоёр хүн хоорондоо ойлголцох магадлал, боломжууд тэр хэрээр доошилно.
Бизнесийн эзэд, улс төрийн лидерүүдийн төвшинд харахад энэ бүүр хурц явагдах юм. Ер нь хүн өөрийгөө ухаантай гэж бодоод эхлэхээрээ өөрийн харж байгаа өнцгөө зөв өнцөг гэж бат итгээд, дээрээс нь хүний хэлж байгаа үгийг ойлгох чадвар нь муудаж чихгүй толгой болдог юм байна. Үл ойлголцол гарлаа гэхэд эвлэрэх боломж нь багасч байна.
Бичиг яах гэж үүссэн талаар түүхийн номон дээр янз янзаар бичиж үлдээдэг биз. Гэхдээ яав ч гурван том шаардлагын нэг нь хүмүүсийн хоорондын тохиролцоог буулгах явдал буй заа.
Үүнийг гэрээ гэж нэрлэнэ. Тохиролцох үйл явцыг нь хэлцэх гэнэ. Хэлцэл гэж үг үүнээс үүсээ биз.
Аливаа асуудлын талаар хүн бүрийн мэдлэг, мэдээлэл нь өөр. Цаг тутам хувьсан өөрчлөгдөнө.
Тийм учраас хүмүүс тохиролцооноосоо байнга буцах хандлагатай байдаг юм байна. Гэхдээ энэ зөвхөн тухайн бодолд орж буй этгээдийн өнцгөөс шүү дээ.
За хоёулаа "улаан" гэж тохиролцлоо шүү гээд салсаны дараа нэг нь "бор" нөгөөх нь "хар" гээд ойлгочихсон л явж байдаг.
Би түгээмэл үнэн, үнэт зүйлс, зарчмууд нь ертөнцөд ухаант гэж нэрлэгдэх амьтан бүрийн хувьд ижил байх ёстой гэж үздэг. Түгээмэл үнэнд хувилбар, үнэт зүйлст хувилбар, зарчмуудад хувилбар гэж байх ёсгүй.
Бүүр тийм зүйл байдгийг огт мэдэхгүйгээс эхлээд буруу ойлгосон, дутуу мэдэрсэн хүмүүс харин маш их байдаг. Эндээс эхлээд хүмүүсийн хүлээлтийн зөрүү бий болдог юм байна. Төвшин доошлох тусам хоёр хүн хоорондоо ойлголцох магадлал, боломжууд тэр хэрээр доошилно.
Бизнесийн эзэд, улс төрийн лидерүүдийн төвшинд харахад энэ бүүр хурц явагдах юм. Ер нь хүн өөрийгөө ухаантай гэж бодоод эхлэхээрээ өөрийн харж байгаа өнцгөө зөв өнцөг гэж бат итгээд, дээрээс нь хүний хэлж байгаа үгийг ойлгох чадвар нь муудаж чихгүй толгой болдог юм байна. Үл ойлголцол гарлаа гэхэд эвлэрэх боломж нь багасч байна.
Sunday, February 6, 2011
The Dialogue
Итгэхүй
Хүн бүхэн эерэг сэдэлтэй. Муу хүн гэж байхгүй. Харин халтирсан, алдаж гишгэсэн, боломж олдоогүй, ойлгож амжаагүй хүмүүс л гэж байдаг. Иргэншил харилцан итгэлцэл дээр суурилдаг. Хүнд, хүмүүст итгэж сурна гэдэг бол том боловсрол. Хүмүүст итгэж сурах нь гэгээрлийн чухал шат. Хэрэв та хүнд итгэж чаддаггүй бол та асуудалтай болжээ.
Итгэл хүлээхүй
Хүмүүсийн итгэлийг хүлээнэ гэдэг бол маш том бахархал хийгээд маш том хариуцлага. Хүмүүс байнга бие биендээ итгэл хүлээлгэж байдаг. Гэтэл ихэнх хүмүүс бусад хүмүүс өөрт нь итгэл хүлээлгэж байгааг ойлгодоггүй. Хүлээлгэж байгаа итгэлийг нь хүлээж авдаггүй. Үүнээс болж байнга үл ойлголцол гардаг.
Итгэл даахуй
Хүлээлгэсэн итгэлийг дааж сурна гэдэг нь өөрөө том боловсрол. Дааж сурахын тулд ихээхэн хөдөлмөрлөж, хөлс хүчээ урсгах хэрэгтэй болно.
Өөртөө итгэхүй
Өөрийнхөө сул тал, алдааг хүлээн зөвшөөрнө гэдэг бол өөртөө итгэлтэй хүний хамгийн том шинж чанар. Гагцхүү сул талаа ойлгодог хүн хэрхэн алдаа гаргахгүй байх, хөгжих вэ гэдэг тал дээр толгойгоо ажиллуулдаг. Өөрийн давуу болон сул талаа сайтар мэддэг хүн онгирдог. Тэгэх нь зөв ч болов уу гэж би боддог. Харин өөрийгөө сайтар таньж мэдээгүй хүн гайхуулдаг.
Хүн хэзээ ч боловсорч гүйцдэггүй. Хүн насан туршдаа боловсорсоор дуусдаг. Гэтэл хүмүүс байнга өөрсдийгөө голдог. Уг нь бол хүн хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй төвшний боловсролтой – хийгээд зөв сэдэлттэй байхад л хүлээлгэсэн итгэлийг дааж чадах юм.
Хүмүүсийн хүлээлгэсэн итгэлийг даахын тулд өөрийн бүх нөөц бололцоогоо шавхах болно гэдгээ мэдэж байгаа хүн бол өөртөө итгэлтэй хүн мөн. Ийм хүн шийдвэрийг зоригтой гаргаж чадна.
Гаргасан шийдвэр зөв эсвэл буруу байсан эсэх тухай асуудлыг ахисан төвшинд ярихгүй юм. Гагцхүү шийдвэрийг гаргагч ямар сэдэлттэй байсан нь л сонин юм. Зөв сэдэлттэй, өөртөө итгэлтэй шийдвэр бүр зөв.
Алдаа гаргахуй
Хүн иррационал тул алдаа гаргах нь гарцаагүй. Гагцхүү аль болох бага алдаа гаргах, алдаа гарсан тохиолдолд засан залруулахад бэлэн байхад л болно. Гэтэл ихэнх тархины төрмөл чадвар өндөртэй хүмүүс үүнээс болж жинхэнээсээ алддаг. Чухамдаа алдаа гаргасан нь өөрөө алдаа биш юм. Харин алдаагаа хүлээн зөвшөөрч засаж чадахгүй байгаа нь л алдаа билээ. Тархины төрмөл чадвартай хүмүүс ухаан ормогц өөрийн төрмөл давуу талыг анзаарна. Ингээд өөртөө эрдэж эхэлнэ. Гэтэл хорвоо ертөнцөд тархины чадвар сонин биш байна. Хуурамч эго үүснэ. Ингээд алдаагаа хүлээн зөвшөөрдөггүй, зөрүүд мангас болон хувирснаар олимпийн аварга болох хөлтэй залуу гудамжинд лааз өшиглөж эхэлнэ.
Эрдэмтэй хүн даруу буюу modesty гэгчийн учир энэ бөлгөө. Үнэндээ эрдэмтэй байгаа учраас онгирохгүй, чимээгүй сууна гэсэн үг огтхон ч биш билээ. Харин хэдий эрдэмтэй, ухаантай боловч өөрийгөө байнга чамлаж, алдаагаа засахад бэлэн байхыг л хэлж байгаа юм.
Хүн бүхэн эерэг сэдэлтэй. Муу хүн гэж байхгүй. Харин халтирсан, алдаж гишгэсэн, боломж олдоогүй, ойлгож амжаагүй хүмүүс л гэж байдаг. Иргэншил харилцан итгэлцэл дээр суурилдаг. Хүнд, хүмүүст итгэж сурна гэдэг бол том боловсрол. Хүмүүст итгэж сурах нь гэгээрлийн чухал шат. Хэрэв та хүнд итгэж чаддаггүй бол та асуудалтай болжээ.
Итгэл хүлээхүй
Хүмүүсийн итгэлийг хүлээнэ гэдэг бол маш том бахархал хийгээд маш том хариуцлага. Хүмүүс байнга бие биендээ итгэл хүлээлгэж байдаг. Гэтэл ихэнх хүмүүс бусад хүмүүс өөрт нь итгэл хүлээлгэж байгааг ойлгодоггүй. Хүлээлгэж байгаа итгэлийг нь хүлээж авдаггүй. Үүнээс болж байнга үл ойлголцол гардаг.
Итгэл даахуй
Хүлээлгэсэн итгэлийг дааж сурна гэдэг нь өөрөө том боловсрол. Дааж сурахын тулд ихээхэн хөдөлмөрлөж, хөлс хүчээ урсгах хэрэгтэй болно.
Өөртөө итгэхүй
Өөрийнхөө сул тал, алдааг хүлээн зөвшөөрнө гэдэг бол өөртөө итгэлтэй хүний хамгийн том шинж чанар. Гагцхүү сул талаа ойлгодог хүн хэрхэн алдаа гаргахгүй байх, хөгжих вэ гэдэг тал дээр толгойгоо ажиллуулдаг. Өөрийн давуу болон сул талаа сайтар мэддэг хүн онгирдог. Тэгэх нь зөв ч болов уу гэж би боддог. Харин өөрийгөө сайтар таньж мэдээгүй хүн гайхуулдаг.
Хүн хэзээ ч боловсорч гүйцдэггүй. Хүн насан туршдаа боловсорсоор дуусдаг. Гэтэл хүмүүс байнга өөрсдийгөө голдог. Уг нь бол хүн хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй төвшний боловсролтой – хийгээд зөв сэдэлттэй байхад л хүлээлгэсэн итгэлийг дааж чадах юм.
Хүмүүсийн хүлээлгэсэн итгэлийг даахын тулд өөрийн бүх нөөц бололцоогоо шавхах болно гэдгээ мэдэж байгаа хүн бол өөртөө итгэлтэй хүн мөн. Ийм хүн шийдвэрийг зоригтой гаргаж чадна.
Гаргасан шийдвэр зөв эсвэл буруу байсан эсэх тухай асуудлыг ахисан төвшинд ярихгүй юм. Гагцхүү шийдвэрийг гаргагч ямар сэдэлттэй байсан нь л сонин юм. Зөв сэдэлттэй, өөртөө итгэлтэй шийдвэр бүр зөв.
Алдаа гаргахуй
Хүн иррационал тул алдаа гаргах нь гарцаагүй. Гагцхүү аль болох бага алдаа гаргах, алдаа гарсан тохиолдолд засан залруулахад бэлэн байхад л болно. Гэтэл ихэнх тархины төрмөл чадвар өндөртэй хүмүүс үүнээс болж жинхэнээсээ алддаг. Чухамдаа алдаа гаргасан нь өөрөө алдаа биш юм. Харин алдаагаа хүлээн зөвшөөрч засаж чадахгүй байгаа нь л алдаа билээ. Тархины төрмөл чадвартай хүмүүс ухаан ормогц өөрийн төрмөл давуу талыг анзаарна. Ингээд өөртөө эрдэж эхэлнэ. Гэтэл хорвоо ертөнцөд тархины чадвар сонин биш байна. Хуурамч эго үүснэ. Ингээд алдаагаа хүлээн зөвшөөрдөггүй, зөрүүд мангас болон хувирснаар олимпийн аварга болох хөлтэй залуу гудамжинд лааз өшиглөж эхэлнэ.
Эрдэмтэй хүн даруу буюу modesty гэгчийн учир энэ бөлгөө. Үнэндээ эрдэмтэй байгаа учраас онгирохгүй, чимээгүй сууна гэсэн үг огтхон ч биш билээ. Харин хэдий эрдэмтэй, ухаантай боловч өөрийгөө байнга чамлаж, алдаагаа засахад бэлэн байхыг л хэлж байгаа юм.
Friday, December 3, 2010
Beauty
Биеийн үзэсгэлэн - 5 жилийн настай
Сэтгэлийн үзэсгэлэн - Бүх амьдралын настай
Бүтээлийн үзэсгэлэн - Үүрдийн настай
1. Хүн биеийн хувьд боловсорч гүйцсэнээс хойш 5 орчим жил материаллаг шинж чанарынхаа оргил үед яваад удалгүй хөгширч эхэлнэ. Нэг л өдөр дэлгүүр хэсч яваад ядраад хаа нэгтээ сууж байгаагаа анзаарна. Нэг л өдөр физиологийн хамгийн оргил насандаа арай ахиухан хөлс урсгахгүй яав даа гэж харамсана. Хамгийн тэнэг нь 50 настайдаа ерөнхийлөгч болж улс орныг жолоодох нь 5 настайгаас эхэлдэгт. Хэрэв 15 хүртлээ амжаагүй бол 25 хүртэл үзээд алдах ганцхан л боломж байдагт. Үргэлж залуу хүчтэй байх юм шиг бодож ямар олон залуус хайран эрч хүчээ алдана вэ. Тэд бүгдээрээ 30 хүрмэгцээ (Өдөр бүр өглөө 5 хүртэл шоудаж чадахаа болихоороо) хожимдсон ухаарлын золиос болно.
2. Сэтгэлийн үзэсгэлэн бол сэтгэлийн гэгээрэл. Тодорхой нас өнгөрсөн ч гэсэн үзэсгэлэн төгөлдөр хэвээр байх нууц бол сэтгэлийн гэгээрэл. Хүн гэгээрэхийн тулд ухаантай байх албагүй бүүр төрөлхийн гоц авъяастай байх ч шаардлагагүй. Its about giving not taking. Хүн зөвхөн өгч байж гэгээрдэг.
3. Үүрд оршиж чадах үзэсгэлэн бол бүтээл. Яг бол нэрээ үүрд дурсгалаа гээд нөгөө халин одсон урлаачид огт хамаагүй л дээ. Тэгэхдээ нэг зүйл тодорхой байдаг юм. Үүрд дурсагдах бүтээл хийснээ урлаач ямар ч эргэлзээгүйгээр мэдэж байдаг. Урлаач би үүрд дурсагдах бүтээл хийчлээ гээд орилоод явахгүй нь тодорхой байдаг. Эцсийн эцэст хүнийг хамгийн шудрага, хамгийн аймшигтай шүүдэг шүүгч нь хүн өөрөө. 50 доллар олохын төлөө зурсан зураг 50 долларын үнэ л хүрдэг юм. 200 мянган төгрөгийн цалингаа авахаар хийсэн ажил 200 мянган төгрөгийг л араасаа дагуулдаг.
Билл Гейтс эсвэл Воррен Баффет нар саятан болохоор зорьж ажиллаагүй ээ. Тэд саятан болохыг хүссэн бол саятан л болох байсан юм.
Бүтээлийг урлаг хүртэл нь хийх хэрэгтэй. Урлагийн бүтээлийг л үнэлж баршгүй, тэр зуун зуунд үнэ цэнээ хадгалж чаддаг. Зураг, дуу, хөгжим бол урлагийн ердөө материаллаг хэлбэр. Магадгүй болхи хэлбэр байх. Өөр урлагийн хэлбэрүүд байна. Тэд бол хүмүүсийн амьдралыг үндсээр нь өөрчилдөг phenomenon. Үзэгдэл... Үзэгдэлийг хүн бүр үздэг боловч анзаарах албагүй. Хүмүүс ихэнхдээ нүдэнд харагдаж, чихэнд сонсогдож, гарт баригддаг урлагийн хэлбэрүүдийг л ярьж, тэдгээрээр төсөөлүүлж ойлгодог.
Мөнгө олохоор хийсэн зүйл мөнгө л авчирдаг. Харин хүмүүст зориулж хийсэн бүтээл бүгдийг авчирдаг. Дээрээс нь түүний үнэ цэнэ тасралтгүй өссөөр байдаг. Хамгийн чухал нь хүнд peace of mind бий болно. Хүний амьдрал дүүрэн (worthwhile) болно.
Сэтгэлийн үзэсгэлэн - Бүх амьдралын настай
Бүтээлийн үзэсгэлэн - Үүрдийн настай
1. Хүн биеийн хувьд боловсорч гүйцсэнээс хойш 5 орчим жил материаллаг шинж чанарынхаа оргил үед яваад удалгүй хөгширч эхэлнэ. Нэг л өдөр дэлгүүр хэсч яваад ядраад хаа нэгтээ сууж байгаагаа анзаарна. Нэг л өдөр физиологийн хамгийн оргил насандаа арай ахиухан хөлс урсгахгүй яав даа гэж харамсана. Хамгийн тэнэг нь 50 настайдаа ерөнхийлөгч болж улс орныг жолоодох нь 5 настайгаас эхэлдэгт. Хэрэв 15 хүртлээ амжаагүй бол 25 хүртэл үзээд алдах ганцхан л боломж байдагт. Үргэлж залуу хүчтэй байх юм шиг бодож ямар олон залуус хайран эрч хүчээ алдана вэ. Тэд бүгдээрээ 30 хүрмэгцээ (Өдөр бүр өглөө 5 хүртэл шоудаж чадахаа болихоороо) хожимдсон ухаарлын золиос болно.
2. Сэтгэлийн үзэсгэлэн бол сэтгэлийн гэгээрэл. Тодорхой нас өнгөрсөн ч гэсэн үзэсгэлэн төгөлдөр хэвээр байх нууц бол сэтгэлийн гэгээрэл. Хүн гэгээрэхийн тулд ухаантай байх албагүй бүүр төрөлхийн гоц авъяастай байх ч шаардлагагүй. Its about giving not taking. Хүн зөвхөн өгч байж гэгээрдэг.
3. Үүрд оршиж чадах үзэсгэлэн бол бүтээл. Яг бол нэрээ үүрд дурсгалаа гээд нөгөө халин одсон урлаачид огт хамаагүй л дээ. Тэгэхдээ нэг зүйл тодорхой байдаг юм. Үүрд дурсагдах бүтээл хийснээ урлаач ямар ч эргэлзээгүйгээр мэдэж байдаг. Урлаач би үүрд дурсагдах бүтээл хийчлээ гээд орилоод явахгүй нь тодорхой байдаг. Эцсийн эцэст хүнийг хамгийн шудрага, хамгийн аймшигтай шүүдэг шүүгч нь хүн өөрөө. 50 доллар олохын төлөө зурсан зураг 50 долларын үнэ л хүрдэг юм. 200 мянган төгрөгийн цалингаа авахаар хийсэн ажил 200 мянган төгрөгийг л араасаа дагуулдаг.
Билл Гейтс эсвэл Воррен Баффет нар саятан болохоор зорьж ажиллаагүй ээ. Тэд саятан болохыг хүссэн бол саятан л болох байсан юм.
Бүтээлийг урлаг хүртэл нь хийх хэрэгтэй. Урлагийн бүтээлийг л үнэлж баршгүй, тэр зуун зуунд үнэ цэнээ хадгалж чаддаг. Зураг, дуу, хөгжим бол урлагийн ердөө материаллаг хэлбэр. Магадгүй болхи хэлбэр байх. Өөр урлагийн хэлбэрүүд байна. Тэд бол хүмүүсийн амьдралыг үндсээр нь өөрчилдөг phenomenon. Үзэгдэл... Үзэгдэлийг хүн бүр үздэг боловч анзаарах албагүй. Хүмүүс ихэнхдээ нүдэнд харагдаж, чихэнд сонсогдож, гарт баригддаг урлагийн хэлбэрүүдийг л ярьж, тэдгээрээр төсөөлүүлж ойлгодог.
Мөнгө олохоор хийсэн зүйл мөнгө л авчирдаг. Харин хүмүүст зориулж хийсэн бүтээл бүгдийг авчирдаг. Дээрээс нь түүний үнэ цэнэ тасралтгүй өссөөр байдаг. Хамгийн чухал нь хүнд peace of mind бий болно. Хүний амьдрал дүүрэн (worthwhile) болно.
Saturday, October 30, 2010
Reality
Бодит байдал (reality) нь бидний төсөөлөл (perception) юм уу эсвэл түүнээс огт ангид оршдог уу.
Саяхан Италийн нэг хотод загасыг бөмбөрцөг хэлбэртэй аквариумд хийхийг хориглосон хууль гаргажээ. Бөмбөрцөг хэлбэртэй хорго маань загасанд бодит ертөнцийн талаар буруу мэдээлэл өгдөг (skewed) гэж үзсэн юм байх. Загас бодит ертөнцийг бодитоор харах эрхтэй билээ. Гэхдээ ер нь л загас усанд амьдардаг учир мань амьтаны хувьд бодит ертөнц дандаа л (усан дотроос ертөнцийг хараарай) биднээс арай өөрөөр харагдана. Тэгээд альнийх нь харж байгаа илүү бодитой юм бэ дээ?
Сүүлийн үед толгойд нэгэн хэлц зурс хийгээд байх боллоо. Тэр нь утгачилбал...
Бурхантай байнга хамт амьдарсан хүн бурханыг хэрхэн таних билээ дээ?
--- Бурханыг бүрэн дүүрэн авсан хүний хувьд бурхан бурхан биш. Жаргал даахгүйн зовлон гэж хэлдэгтэй төстэй юм.
Чөтгөртэй уулзаж үзээгүй хүн бурханыг хэрхэн таних билээ?
--- Хүн гэж өрөвдөлтэй амьтан бодит байдлыг дандаа харьцуулах байдлаар дүгнэхийг оролддог. Муу зүйл үзээгүй хүн сайн зүйлийг ялгаж таньж чадахгүй л юм.
Унаж үзээгүй хүн босоход ямар хэцүү байдгийг хэрхэн мэдэх билээ?
--- Би эртээд leaders are born and made гэсэн. Хаант засаглал 5000 гаруй жил явсаны эцэст үнэхээр аргагүйдэж нуран унах гарцаагүй шалтгаан нь энэ болой. Born хэсэг нь цус дамжиж болох боловч Made хэсэг нь цус дамжиж чадахгүй дандаа мөхдөг жамтай. Үгүй бол Чингисийн байгуулсан эзэнт гүрнийг үр хүүхдүүд нь хэрхэн нураах билээ.
Бодит байдал бол цагаан биш, бодит байдал бол хар биш. Бодит байдал бол хар бас цагаан. Ахисан төвшинд харин саарал.
Миний hedge fund-ийн менежер найз маань "we do not hire bankers, because they are spoiled" гэж хэлж билээ.
Бид бас Монголын компаниудад ажиллаж үзээгүй хүнийг ажилд авах тун дүргүй. Бидэнд хар цагааныг ялгадаг, бурхан чөтгөрөө таньдаг хүмүүс хэрэгтэй байдаг. Мөн аав ээжид эрхэлээд бүх юм бэлэн явчихсан хүмүүс хар тал бас байх ёстой гэдгийг хүлээн зөвшөөрч ойлгохоос зугатааж дутагдлын шоконд орж эхэлдэг бол хэт зовчихсон хүмүүс мотивгүй болсон байх жишээтэй.
Эцсийн эцэст reality-д хар цагаан гэсэн тал байхгүй зөвхөн бодит байдал л гэж бий бөгөөд тэр нь хэн нэгний төсөөлөл эсвэл туршлагаас үл хамаарна гэдгийг л ойлгох хэрэгтэй.
Саяхан Италийн нэг хотод загасыг бөмбөрцөг хэлбэртэй аквариумд хийхийг хориглосон хууль гаргажээ. Бөмбөрцөг хэлбэртэй хорго маань загасанд бодит ертөнцийн талаар буруу мэдээлэл өгдөг (skewed) гэж үзсэн юм байх. Загас бодит ертөнцийг бодитоор харах эрхтэй билээ. Гэхдээ ер нь л загас усанд амьдардаг учир мань амьтаны хувьд бодит ертөнц дандаа л (усан дотроос ертөнцийг хараарай) биднээс арай өөрөөр харагдана. Тэгээд альнийх нь харж байгаа илүү бодитой юм бэ дээ?
Сүүлийн үед толгойд нэгэн хэлц зурс хийгээд байх боллоо. Тэр нь утгачилбал...
Бурхантай байнга хамт амьдарсан хүн бурханыг хэрхэн таних билээ дээ?
--- Бурханыг бүрэн дүүрэн авсан хүний хувьд бурхан бурхан биш. Жаргал даахгүйн зовлон гэж хэлдэгтэй төстэй юм.
Чөтгөртэй уулзаж үзээгүй хүн бурханыг хэрхэн таних билээ?
--- Хүн гэж өрөвдөлтэй амьтан бодит байдлыг дандаа харьцуулах байдлаар дүгнэхийг оролддог. Муу зүйл үзээгүй хүн сайн зүйлийг ялгаж таньж чадахгүй л юм.
Унаж үзээгүй хүн босоход ямар хэцүү байдгийг хэрхэн мэдэх билээ?
--- Би эртээд leaders are born and made гэсэн. Хаант засаглал 5000 гаруй жил явсаны эцэст үнэхээр аргагүйдэж нуран унах гарцаагүй шалтгаан нь энэ болой. Born хэсэг нь цус дамжиж болох боловч Made хэсэг нь цус дамжиж чадахгүй дандаа мөхдөг жамтай. Үгүй бол Чингисийн байгуулсан эзэнт гүрнийг үр хүүхдүүд нь хэрхэн нураах билээ.
Бодит байдал бол цагаан биш, бодит байдал бол хар биш. Бодит байдал бол хар бас цагаан. Ахисан төвшинд харин саарал.
Миний hedge fund-ийн менежер найз маань "we do not hire bankers, because they are spoiled" гэж хэлж билээ.
Бид бас Монголын компаниудад ажиллаж үзээгүй хүнийг ажилд авах тун дүргүй. Бидэнд хар цагааныг ялгадаг, бурхан чөтгөрөө таньдаг хүмүүс хэрэгтэй байдаг. Мөн аав ээжид эрхэлээд бүх юм бэлэн явчихсан хүмүүс хар тал бас байх ёстой гэдгийг хүлээн зөвшөөрч ойлгохоос зугатааж дутагдлын шоконд орж эхэлдэг бол хэт зовчихсон хүмүүс мотивгүй болсон байх жишээтэй.
Эцсийн эцэст reality-д хар цагаан гэсэн тал байхгүй зөвхөн бодит байдал л гэж бий бөгөөд тэр нь хэн нэгний төсөөлөл эсвэл туршлагаас үл хамаарна гэдгийг л ойлгох хэрэгтэй.
Sunday, October 17, 2010
confidence
Өөртөө итгэлтэй хүн гэж өөрийн сул тал, алдаа хоёрыг хүлээн зөвшөөрч чаддаг хүн.
Өөрийн алдаа, сул талаа засч чадна гэдэгт итгэлтэй байгаа учраас хүлээн зөвшөөрдөг юм.
Өөрийн алдаа, сул талаа засч чадна гэдэгт итгэлтэй байгаа учраас хүлээн зөвшөөрдөг юм.
Wednesday, September 15, 2010
7 тэрбум
Саяхан Dark Math гээд ном гарсан байна. Энэ номон дээр хүн төрлөхтөн гэж ямар өрөвдөлтэй амьтад болохыг харуулсан гэжээ. Хүн гэдэг амьтан зүй тогтол хайдаг гажигтай юм гэнэ. Түүний хурц, өвчин болтол хөгжсөн жишээ нь алдарт математикч Жон Нэш юм байх (санаж байгаа бол Beautiful Mind гээд кино бий). Казинод ороод харвал хожиж байгаа хүн нь од нь гийчлээ гээд үргэлжлүүлж тоглосоор байгаад бүгдийг нь алддаг бол хожигдож байгаа хүн нь "удахгүй аз ирнэ" гэж тоглосоор байгаад дампуурдаг юм гэнэ. Энэ зүй тогтол огт үгүй байхад зүй тогтол хайдаг зан нь хүнийг иррационал болгож казиног баяжуулдаг юм байх. Саяны санхүүгийн хямрал бол бас үүний тод жишээ. Ертөнц өөрөө зүй тогтол биз. Гэтэл хүн түүнийг эзэмдэх агуу амьтан мөн юм уу. Ертөнцийн зүй тогтол нь хэдэн триллион жилийн дагуу хаос чанартайгаа үргэлжилдэг байхад хэдхэн мянган жилийн түүхтэй хүн түүний зүй тогтлыг ойлгож чадна гэж үү.
Ертөнцөд дэлхийтэй ижил, амьдрал байх магадлал ихтэй 10,000 орчим гариг бий. Түүний нэг нь дэлхий.
Дэлхий дээр 7 тэрбум хүн амьдрах.
7 тэрбум хүн "бүгдээрээ" Билл Гейтс шиг баян, Воррен Баффет шиг ухаантай, Бионси шиг царайлаг, Шварценнегер шиг баки болохыг хүсдэг. Гэвч ердөө хэдхэн нь чаддаг.
Харин үлдсэн ихэнх нь зүй тогтол "бодож" олоод түүнд хамаг буруугаа чихдэг. Баян айлын хүүхэд биш учраас, царай муутай төрсөн болохоор, УИХ-ын гишүүн ахгүй юм чинь, хөдөө төрсөн шүү дээ, азгүй тахиа, бүтэлгүй новш, бүүр шалтаг олж ядаад өглөө буруу хөлнөөсөө боссон учраас гэж хэлж байж ч магадгүй шүү. Дэлхийн бүх баячууд, алдартануудыг жагсааж үзээд хэд нь баян айлын хүүхэд, хэд нь сод ухаантан болохыг эхлээд хэмжиж үзэх хэрэгтэй л дээ.
Яагаад 7 тэрбум хүн бүгдээрээ сайн сайхан амьдрарч, оргилд гарахыг хүсдэг мөртлөө ердөө хэдхэн мянга нь чаддаг юм бэ?
Яагаад гэвэл 6,999,500,000 хүн "хүсдэг", харин 500,000 хүн нь "хүссэн зүйлээ авахаар шийддэг" учраас.
Үлдсэн өрөвдөлтэй лүүзерүүд өөрийг нь ядуу төрүүлсэн аав ээжээс эхлээд байгал цагийн уурын үзэгдэл, малчин төрсөн заяа гэх мэт хөх инээд хүрмээр зүйлст буруугаа чихээд, хэзээ нэгэн цагт гэнэт бурхан гарч ирэн цүнхтэй мөнгө өгөхийг хүлээсээр насыг бармой.
Ийм хүмүүс хүссэн зүйлээ авахаар завгүй хөдөлмөрлөж байдаггүй учраас дандаа өөрийнхөө толгой дээр байгаа хогийг харалгүйгээр хүссэн зүйлээ авахаар хөдөлмөрлөж байгаа хүний хацар дээр наалдсан хөөг харж дооглож инээцгээдэг. Ийм хүмүүсийн хувьд мөнгөтэй хүн болгон луйварчин, дээрэмчин, ямар нэг далд хуйвалдаан, зальт аргаар оргилд гарсан хүмүүс.
Хүссэн зүйлээ авахаар шийдсэн хүнд ганцхан нөхөр байдаг. Тэр нь царай биш, баян аав ээж биш, бие биш, мэдлэг биш, ухаан биш.
Тэр нь дэг журам-хэлбэрэлтгүй байдал. Хэрэв шийдсэн бол, хэрэв шийдсэн бол өдөр бүр 4 цаг ажилла. Баярын өдөр, амралтын өдөр, төрсөн өдөр - бүх өдөр ажиллах ёстой.
Тэгэж чадахгүй юм бол битгий гомдолло.
Мөрөөдөл гэдэг үг Монгол хэлнээ бүтэшгүй зүйлийг илэрхийлсэн үг болжээ. "Битгий мөрөөд". Гэтэл түүний англи хамаатан Dream нь англи хэлнээ хүрэх зорилгыг заасан утгаар ойлгогддог байх юм.
Ертөнцөд дэлхийтэй ижил, амьдрал байх магадлал ихтэй 10,000 орчим гариг бий. Түүний нэг нь дэлхий.
Дэлхий дээр 7 тэрбум хүн амьдрах.
7 тэрбум хүн "бүгдээрээ" Билл Гейтс шиг баян, Воррен Баффет шиг ухаантай, Бионси шиг царайлаг, Шварценнегер шиг баки болохыг хүсдэг. Гэвч ердөө хэдхэн нь чаддаг.
Харин үлдсэн ихэнх нь зүй тогтол "бодож" олоод түүнд хамаг буруугаа чихдэг. Баян айлын хүүхэд биш учраас, царай муутай төрсөн болохоор, УИХ-ын гишүүн ахгүй юм чинь, хөдөө төрсөн шүү дээ, азгүй тахиа, бүтэлгүй новш, бүүр шалтаг олж ядаад өглөө буруу хөлнөөсөө боссон учраас гэж хэлж байж ч магадгүй шүү. Дэлхийн бүх баячууд, алдартануудыг жагсааж үзээд хэд нь баян айлын хүүхэд, хэд нь сод ухаантан болохыг эхлээд хэмжиж үзэх хэрэгтэй л дээ.
Яагаад 7 тэрбум хүн бүгдээрээ сайн сайхан амьдрарч, оргилд гарахыг хүсдэг мөртлөө ердөө хэдхэн мянга нь чаддаг юм бэ?
Яагаад гэвэл 6,999,500,000 хүн "хүсдэг", харин 500,000 хүн нь "хүссэн зүйлээ авахаар шийддэг" учраас.
Үлдсэн өрөвдөлтэй лүүзерүүд өөрийг нь ядуу төрүүлсэн аав ээжээс эхлээд байгал цагийн уурын үзэгдэл, малчин төрсөн заяа гэх мэт хөх инээд хүрмээр зүйлст буруугаа чихээд, хэзээ нэгэн цагт гэнэт бурхан гарч ирэн цүнхтэй мөнгө өгөхийг хүлээсээр насыг бармой.
Ийм хүмүүс хүссэн зүйлээ авахаар завгүй хөдөлмөрлөж байдаггүй учраас дандаа өөрийнхөө толгой дээр байгаа хогийг харалгүйгээр хүссэн зүйлээ авахаар хөдөлмөрлөж байгаа хүний хацар дээр наалдсан хөөг харж дооглож инээцгээдэг. Ийм хүмүүсийн хувьд мөнгөтэй хүн болгон луйварчин, дээрэмчин, ямар нэг далд хуйвалдаан, зальт аргаар оргилд гарсан хүмүүс.
Хүссэн зүйлээ авахаар шийдсэн хүнд ганцхан нөхөр байдаг. Тэр нь царай биш, баян аав ээж биш, бие биш, мэдлэг биш, ухаан биш.
Тэр нь дэг журам-хэлбэрэлтгүй байдал. Хэрэв шийдсэн бол, хэрэв шийдсэн бол өдөр бүр 4 цаг ажилла. Баярын өдөр, амралтын өдөр, төрсөн өдөр - бүх өдөр ажиллах ёстой.
Тэгэж чадахгүй юм бол битгий гомдолло.
Мөрөөдөл гэдэг үг Монгол хэлнээ бүтэшгүй зүйлийг илэрхийлсэн үг болжээ. "Битгий мөрөөд". Гэтэл түүний англи хамаатан Dream нь англи хэлнээ хүрэх зорилгыг заасан утгаар ойлгогддог байх юм.
Monday, August 30, 2010
Хэмжээс
Хэрэв ертөнц 6 ба түүнээс ч олон хэмжээстэй бол 3 хэмжээст бие махбодтой хүн гэдэг амьтан түүнийг хэрхэн төсөөлж барах билээ.
Зарим хүн 4 хэмжээст сэтгэж чадаж байхад зарим хүн ердөө хавтгай дээр буюу 2 хэмжээст баригдан сэтгэдэг нь харамсалтай. 2 хэмжээст өөрийн ертөнцийг үнэн хэмээн үзэж, бусдын олон хэмжээст бодролуудыг үл ойлгон, буруушаах нь өрөвдөлтэй, эмгэнэлтэй.
Үлгэрлэвээс уран барималыг тас гөлөрч, мэл гайхаж байснаа ганцхан муухай орилоод хага цохин хагалах зандалчинтай адил буй заа. Тэр хэзээ ч уран барималыг ойлгохгүй ээ.
Ертөнц чамд харагдаж, мэдрэгдэж, үнэртэж, сонстож байгаагаас чинь огт өөр биш биз?
Зарим хүн 4 хэмжээст сэтгэж чадаж байхад зарим хүн ердөө хавтгай дээр буюу 2 хэмжээст баригдан сэтгэдэг нь харамсалтай. 2 хэмжээст өөрийн ертөнцийг үнэн хэмээн үзэж, бусдын олон хэмжээст бодролуудыг үл ойлгон, буруушаах нь өрөвдөлтэй, эмгэнэлтэй.
Үлгэрлэвээс уран барималыг тас гөлөрч, мэл гайхаж байснаа ганцхан муухай орилоод хага цохин хагалах зандалчинтай адил буй заа. Тэр хэзээ ч уран барималыг ойлгохгүй ээ.
Ертөнц чамд харагдаж, мэдрэгдэж, үнэртэж, сонстож байгаагаас чинь огт өөр биш биз?
Saturday, August 28, 2010
Яах вэ?
Сүүлийн үед энэ нэг сэдэв миний нервийг барж байна.
Гадуур дүүрэн л ингэмээр байна тэгмээр байна гэсэн хүмүүс. Дахиж тийм юм сонсохоос залхаж байна.
Манай нэг танил "англи хэл сурах юмсан, англи хэл сурмаар байна" гэж анх ярьж эхлээд даруй 5 жил өнгөрсөн байна. Гэтэл англи хэл нь байдаггүй ээ, таг. Дахиад нөгөөхөө улиглахаар нь би өдөрт хэдэн үг цээжилж байгааг нь асуулаа. Гэтэл нэг ч үгүй цээжилдэггүй гэж байна.
Би тэгэхээр нь дахиж хэзээ ч англи хэл сурахын төлөө нэг ч дусал хөлс гаргаагүй байж англи хэл сурмаар байна гэж хэлээрэй гэж захилаа. Яагаад гэвэл энэ чинь аймшигтай бүдүүлэг сонсогдож байна.
Хэрэв хүн хөдөлмөрлөж байвал тэр нэг зүйлийг хүсчээ гэж дүгнэж болно. Хэрэв хүн аль нэг зүйл, зорилгын төлөө хөдөлмөрлөхгүй байвал тэр хүн тэрнийг хүсэхгүй байна гэсэн үг. Тэгэхээр дахиж битгий хүсээгүй байж тэгмээр байна, ингэмээр байна гэж хэлцгээж бай гэмээр байна. Яагаад гэвэл энэ чинь нийгмийн өвчин болж хувирчихлаа.
Монголын шилдэг банкир болмоор байна уу? Ангил хэл сурмаар байна уу? Мөнгөтэй болмоор байна уу? Лаг болмоор байна уу? Тэгвэл яг тэгэж хүссэн секундээсээ эхлээд түүндээ хүрэхээр хөдөлмөрлөж эхэл. Хэрэв хөдөлмөрлөж чадахгүй юм бол дахиж битгий тэгэж ярь.
Dexter нэртэй уншигч - "би санхүүгийн менежментээр лаг мэдлэгтэй болмоор байна, ямар номноос уншвал бүгдийг нь мэдэж болох вэ" гэжээ.
Одоо та нөхдүүд анхааралтай уншаарай.
Би тэгэхээр нь өөрийн болон миний мэдэх бусад хүмүүсийн туршлага дээр үндэслэн хэлэх гээд байна
1. Эхлээд чи зорилгоо тодорхой, хэмжигдэхүйц байдлаар тодорхойлох ёстой. "Санхүүгийн менежментийн лаг мэдлэг" гэдэг чинь хэмжигдэхгүй байна. Харьцуулах байдлаар хэмжиж болохоор байвал их зүгээр байдаг. Хүрэх цэг чинь тодорхой байх ёстой. Тухайлбал "Монголын хамгийн шилдэг санхүүгийн менежер болно" , эсвэл " Нью Йоркийн Вол Стрит-эд ажиллах төвшинд санхүүг мэдэх" гэх мэтээр тодорхойлвол хэмжигдэх байдал нь хамаагүй илүү болж ирж байна.
2. Чи өөрөөсөө үнэхээр энийг хүссэн үү гэдгээ асууж баталгаажуул. Хэрэв тийм бол чи зорилгодоо хүрэхийн тулд сахилга баттай байх ёстой. Чи өдөр бүхэн, тасралтгүй сургуулилах ёстой. Кунг Фу-ийн эрдмийн нууц нь их энгийн - яг нэг цохилтоо өдөр бүр 10,000 удаа давтаж хийх. Үүний дараа цохилт төгс, оновчтой, хамгийн хурдан болдог. Кобэ Брайнт өдөр бүр "бэлтгэлийн дараа" 2,000 удаа шидэлт хийдэг. Харин тэгтэл өрөвдөлтэй лүүзерүүд Кобэ Брайнтийг төрөлхийн тийм байсан гэж боддог. Үгүй тийм юм байхгүй. Энэ дэлхийд залхуу, хөдөлмөрч гэсэн хоёрхон төрлийн хүн байдаг. Энэ дэлхийд лүүзерүүдийн боддог шиг гений, ухаантай, баян айлын, азтай гэсэн тийм хүмүүс байдаггүй юм.
Чи Монголын хамгийн шилдэг санхүүгийн менежер болохыг хүсч байгаа бол өдөр бүр 2 цаг мэргэжлээрээ англи хэл дээр сургуулилах ёстой. Санхүү, бизнесийн чиглэлээр Монгол хэл дээр бичигдсэн номнууд ихэнх нь хог. Тэгээд ч энэ мэргэжлийн хэл нь өөрөө англи учраас. Мөн security гэдэг ганцхан үгийг Үнэт цаас гэж 2 үг болгон Монгол хэлнээ орчуулдаг учраас чи Монгол хэлээр юм уншаад хэрэггүй.
3. Мөн энэ дэлхий дээр бүх мэдлэгийг олгодог ЦОР ГАНЦ ном эсвэл хүн гэж байхгүйг хатуу анхаарах хэрэгтэй. Санхүүгийн бүх мэдлэгийг өгөх нэг л ном гэж хэзээ ч, хаана ч байхгүй.
Ном өөрөө харьцангуй бичигддэг. Өөр арга ч байхгүй. Дэлхий санхүүгийн бүх практик, зах зээлийг багтаасан нэг ном бичиж онолын хувьд болох боловч унших огт боломжгүй. Тэр номд уншигч олдохгүй байсаар номын зохиогч шууд дампуурах болно.
Тийм учраас миний бодлоор чи ойролцоогоор 3-5 номын мэдлэгийг өөрийн мэдлэг болгох (би унших гэж хэлээгүйг анхаарна биз) ёстой.
4. Үүний дараа магадгүй чи аль нэг олон улсын шалгалтанд бэлтгэх нь хамгийн зүйтэй болох болно. CFA, CPA гэх мэтчилэн 7-8 олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн, IVY лигийн магистрийн дипломтой тэнцэх шалгалтууд бий. Шалгалтыг чи өөрийн өдөрт ажиллах цаг, тархины физик хурдаас хамаараад 2-5 жилийн дотор өгч дуусгана.
Америк бол шудрага орон гэдэг. Шудрага гэдэг нь юун дээр харагддаг вэ гэхээр - Harvard MBA сурч төгсөхөд 120 орчим мянган доллар хэрэгтэй бол түүнтэй онолын хувьд бараг ойролцоо үнэлэгдэх CFA шалгалтыг өгч давахад ердөө 2-3 мянган доллар хэрэгтэй.
5. Мэдээж 7 тэрбум хүмүүсийн ойролцоогоор 6,999,999,900 хүн нь "компьютер" шиг толгойтой биш тул чамд ном, сонингоос уншиж олж авсан мэдээллээ мэдлэг болгон батжуулах хамгийн дөхөм арга зам нь яг тэр мэргэжлээрээ давхар ажил хийх явдал мөн. Ингэснээр чи суралцсаныхаа төлөө цалин авч байна гээд ойлгочихож болно. Лүүзерүүд л цалин бага гэж гомдоллодог.
Чи ядуу байж болно, чи азгүй байж болно, чи царай муутай байж болно - гэхдээ чи хүсэлтэй байвал зорилгодоо хүрнэ. Тэрийг л би чамд амлая.
Гадуур дүүрэн л ингэмээр байна тэгмээр байна гэсэн хүмүүс. Дахиж тийм юм сонсохоос залхаж байна.
Манай нэг танил "англи хэл сурах юмсан, англи хэл сурмаар байна" гэж анх ярьж эхлээд даруй 5 жил өнгөрсөн байна. Гэтэл англи хэл нь байдаггүй ээ, таг. Дахиад нөгөөхөө улиглахаар нь би өдөрт хэдэн үг цээжилж байгааг нь асуулаа. Гэтэл нэг ч үгүй цээжилдэггүй гэж байна.
Би тэгэхээр нь дахиж хэзээ ч англи хэл сурахын төлөө нэг ч дусал хөлс гаргаагүй байж англи хэл сурмаар байна гэж хэлээрэй гэж захилаа. Яагаад гэвэл энэ чинь аймшигтай бүдүүлэг сонсогдож байна.
Хэрэв хүн хөдөлмөрлөж байвал тэр нэг зүйлийг хүсчээ гэж дүгнэж болно. Хэрэв хүн аль нэг зүйл, зорилгын төлөө хөдөлмөрлөхгүй байвал тэр хүн тэрнийг хүсэхгүй байна гэсэн үг. Тэгэхээр дахиж битгий хүсээгүй байж тэгмээр байна, ингэмээр байна гэж хэлцгээж бай гэмээр байна. Яагаад гэвэл энэ чинь нийгмийн өвчин болж хувирчихлаа.
Монголын шилдэг банкир болмоор байна уу? Ангил хэл сурмаар байна уу? Мөнгөтэй болмоор байна уу? Лаг болмоор байна уу? Тэгвэл яг тэгэж хүссэн секундээсээ эхлээд түүндээ хүрэхээр хөдөлмөрлөж эхэл. Хэрэв хөдөлмөрлөж чадахгүй юм бол дахиж битгий тэгэж ярь.
Dexter нэртэй уншигч - "би санхүүгийн менежментээр лаг мэдлэгтэй болмоор байна, ямар номноос уншвал бүгдийг нь мэдэж болох вэ" гэжээ.
Одоо та нөхдүүд анхааралтай уншаарай.
Би тэгэхээр нь өөрийн болон миний мэдэх бусад хүмүүсийн туршлага дээр үндэслэн хэлэх гээд байна
1. Эхлээд чи зорилгоо тодорхой, хэмжигдэхүйц байдлаар тодорхойлох ёстой. "Санхүүгийн менежментийн лаг мэдлэг" гэдэг чинь хэмжигдэхгүй байна. Харьцуулах байдлаар хэмжиж болохоор байвал их зүгээр байдаг. Хүрэх цэг чинь тодорхой байх ёстой. Тухайлбал "Монголын хамгийн шилдэг санхүүгийн менежер болно" , эсвэл " Нью Йоркийн Вол Стрит-эд ажиллах төвшинд санхүүг мэдэх" гэх мэтээр тодорхойлвол хэмжигдэх байдал нь хамаагүй илүү болж ирж байна.
2. Чи өөрөөсөө үнэхээр энийг хүссэн үү гэдгээ асууж баталгаажуул. Хэрэв тийм бол чи зорилгодоо хүрэхийн тулд сахилга баттай байх ёстой. Чи өдөр бүхэн, тасралтгүй сургуулилах ёстой. Кунг Фу-ийн эрдмийн нууц нь их энгийн - яг нэг цохилтоо өдөр бүр 10,000 удаа давтаж хийх. Үүний дараа цохилт төгс, оновчтой, хамгийн хурдан болдог. Кобэ Брайнт өдөр бүр "бэлтгэлийн дараа" 2,000 удаа шидэлт хийдэг. Харин тэгтэл өрөвдөлтэй лүүзерүүд Кобэ Брайнтийг төрөлхийн тийм байсан гэж боддог. Үгүй тийм юм байхгүй. Энэ дэлхийд залхуу, хөдөлмөрч гэсэн хоёрхон төрлийн хүн байдаг. Энэ дэлхийд лүүзерүүдийн боддог шиг гений, ухаантай, баян айлын, азтай гэсэн тийм хүмүүс байдаггүй юм.
Чи Монголын хамгийн шилдэг санхүүгийн менежер болохыг хүсч байгаа бол өдөр бүр 2 цаг мэргэжлээрээ англи хэл дээр сургуулилах ёстой. Санхүү, бизнесийн чиглэлээр Монгол хэл дээр бичигдсэн номнууд ихэнх нь хог. Тэгээд ч энэ мэргэжлийн хэл нь өөрөө англи учраас. Мөн security гэдэг ганцхан үгийг Үнэт цаас гэж 2 үг болгон Монгол хэлнээ орчуулдаг учраас чи Монгол хэлээр юм уншаад хэрэггүй.
3. Мөн энэ дэлхий дээр бүх мэдлэгийг олгодог ЦОР ГАНЦ ном эсвэл хүн гэж байхгүйг хатуу анхаарах хэрэгтэй. Санхүүгийн бүх мэдлэгийг өгөх нэг л ном гэж хэзээ ч, хаана ч байхгүй.
Ном өөрөө харьцангуй бичигддэг. Өөр арга ч байхгүй. Дэлхий санхүүгийн бүх практик, зах зээлийг багтаасан нэг ном бичиж онолын хувьд болох боловч унших огт боломжгүй. Тэр номд уншигч олдохгүй байсаар номын зохиогч шууд дампуурах болно.
Тийм учраас миний бодлоор чи ойролцоогоор 3-5 номын мэдлэгийг өөрийн мэдлэг болгох (би унших гэж хэлээгүйг анхаарна биз) ёстой.
4. Үүний дараа магадгүй чи аль нэг олон улсын шалгалтанд бэлтгэх нь хамгийн зүйтэй болох болно. CFA, CPA гэх мэтчилэн 7-8 олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн, IVY лигийн магистрийн дипломтой тэнцэх шалгалтууд бий. Шалгалтыг чи өөрийн өдөрт ажиллах цаг, тархины физик хурдаас хамаараад 2-5 жилийн дотор өгч дуусгана.
Америк бол шудрага орон гэдэг. Шудрага гэдэг нь юун дээр харагддаг вэ гэхээр - Harvard MBA сурч төгсөхөд 120 орчим мянган доллар хэрэгтэй бол түүнтэй онолын хувьд бараг ойролцоо үнэлэгдэх CFA шалгалтыг өгч давахад ердөө 2-3 мянган доллар хэрэгтэй.
5. Мэдээж 7 тэрбум хүмүүсийн ойролцоогоор 6,999,999,900 хүн нь "компьютер" шиг толгойтой биш тул чамд ном, сонингоос уншиж олж авсан мэдээллээ мэдлэг болгон батжуулах хамгийн дөхөм арга зам нь яг тэр мэргэжлээрээ давхар ажил хийх явдал мөн. Ингэснээр чи суралцсаныхаа төлөө цалин авч байна гээд ойлгочихож болно. Лүүзерүүд л цалин бага гэж гомдоллодог.
Чи ядуу байж болно, чи азгүй байж болно, чи царай муутай байж болно - гэхдээ чи хүсэлтэй байвал зорилгодоо хүрнэ. Тэрийг л би чамд амлая.
Monday, January 4, 2010
A tribute to an untranslated word: Professional
Монгол хэлнээ зарим ойлголтууд сүрхий өөр байдлаар дүрслэгддэг нь бусад соёлтой ойлголтын зөрүү гарахад хүргэдэг. Тухайлбал би энд урлагийг хэлэх гээд байгаа юм.
Манайд нөгөө улиг болсон "рок попын урлаг" гэх мэт ойлголтоос гадна урлагийн хүмүүс - дуучид гэж бий.
Барууны дуучдыг бол ихэнхийг нь урлагийн хүмүүс гэж нэрлэе гээд зөвшөөрөөд байгаа л даа. Харин манай шүлгээ, аяа өөр хүнээс аваад - өөрөөр хэлбэл бэлэн болсон бүтээгдэхүүнийг аваад дуулдаг дуучид өөрсдийгөө урлагийнхан энэ тэр гээд улиг болтол ярих нь зохимжгүй санагдана.
Миний ойлголтын системд байдаг цөөхөн хэдэн чухал үгсийн хоёр нь - Урлаг ба Professional нар юм.
Professional
Энэ үгийг Монголд орчуулаагүй, аа хэрэв орчуулсан бол орчуулагдсан үгийг нь мушгиж доромжилсон байна. Миний хардаж байгаагаар мэргэжилтэн бол энэ үгний Монгол орчуулгын оронцог нь байх. Гэсэн хэдий ч мэргэжилтэн гэдэг үг нь professional гэдэг үгийг ойлголтын хувьд огтхон ч төлөөлж үл чадна.
Professional бол бидний орчин үеийн соёл иргэншилд маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бүлэг хүмүүс юм. Тийм ч учраас энэ хүмүүс бидний эргэн тойронд оршин байж зөв гольдрилыг бий болгож байдаг.
Professional нь ихэнх талаараа artist мөн. Зураач ба дуучдыг professional гэж нэрлэж болох боловч бүх professional-ийг artist гэж нэрлэх нь одоохондоо зохимжгүй мэт байна. Миний бодож байгаагаар бол хандлага нь professional = artist чиглэлд явж байгаа юм.
Ажиглах явцад про (professional) нар нь хоёр чухал ойлголтыг өөртөө цогцлоосон хүн юм. Хэрэв про-г зоос гэж үзвэл түүний сүлдтэй тал тоотой тал гэж байх билээ. Сүлд зоосны хувьд төлбөрийн баталгаа болж хүн бүрийн хувьд нийтлэг байдаг бол тоо нь харин хувьсах чанартай, тухайн зоосны үнэ цэнийг илэрхийлэх билээ.
Хэрэв про хүн нь зоос шиг хоёр талтай юм бол түүний сүлдтэй тал нь мэргэжлийн ёс суртахуун, харин тоотой талыг мэргэжлийн мэдлэгээр төлөөлүүлж ойлговол болох юм. Про хүний мэргэжлийн ёс суртахуун нь нийтлэг, өөрчлөгдөхгүй чанартай бол харин түүний мэдлэг байнга тухайн цаг үе, хөгжил дэвшлээс хамааран өөрчлөгдөх чанартай юм.
Тэгэхээр про хүн бол ихээхэн төвөгтэй - нэг тал нь огт өөрчлөгдөхгүй байхад нөгөө тал нь байнга хувьсан өөрчлөгдөж байдаг хүн байхнээ.
Мэргэжлийн ёс суртахууныг маш олон янзаар тайлбарлаж, тодорхойлсон байж болох боловч бид тэндээс нэг л зүйлийг ойлгож болно. Тэр нь хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө үйлчлэх тухай зарчим билээ. Про хүний мэргэжлийн ёс суртахуун нь бусад хүмүүсийн сайн сайхны төлөө ажиллахад чиглэнэ.
Түүний мэргэжлийн мэдлэг нь харин про хүнд хөшүүрэг болох чанартайгаар байнга шинэчлэгдэх хэрэгтэй байдаг.
Эдгээр хүмүүсээс бид жоохон жишээ татаж үзвэл - барилгын инженер, эдийн засагч, ня-бо, механик инженер, химич, багш ... гээд л хөвөрч болох юм.
Гэтэл манай оронд эдгээр про байх ёстой хүмүүс маань зүгээр л мэргэжилтэн болж хувираад байгааг бид системийн хямрал гэж нэрлээд байгаа юм.
Мэргэжлийн ёс суртахуунгүй мэргэжилтэнүүдтэй газарт мэргэжлийн мэдлэгийн тухай ярих нь утгагүй зүйл. Энэ нь яагаад баахан чанаргүй барилга баригдсан, 10 жилийн боловсролын чанар, их дээд сургуулийн чанар, архи ууж хахууль авдаг эмч нар, хагархай зам, утаа гээд л бидний түмэн дилемма-ийн цорын ганц (basis) шалтгаан билээ.
Мэргэжлийн ёс суртахуунтай хүнд мэргэжлийн мэдлэгийг байнга шинээр олж авах асуудал нь зүгээр л рефлекс. Тийм учраас мэргэжлийн мэдлэгийн тухай ярих нь огтхон ч сонин биш.
Про хэзээ артист болдог вэ?
Ер нь бол про болгон бүтээл гаргадаг. Тэр бүтээл бүр нь өөрөө artwork (урлагийн бүтээл) болно. Тийм учраас про хүн нь артист байж болох гээд байгаа юм.
Хэт улайрсан про нарын бүтээлийг бид энд тэнд харж болно. Тухайлбал Эйфелийн цамхаг, Ардын багш Доржийн цагаан толгой цээжлүүлэх арга, Брокер Болдын санхүүгийн шинэ бүтээгдэхүүн гэх мэт ... бид хөврүүлж болно.
Урлаг хүмүүст сайн сайхны төлөө юм бол яагаад эд ч артист биш гэж?
Харин Монголын дуучид артист мөн үү?
Манайд нөгөө улиг болсон "рок попын урлаг" гэх мэт ойлголтоос гадна урлагийн хүмүүс - дуучид гэж бий.
Барууны дуучдыг бол ихэнхийг нь урлагийн хүмүүс гэж нэрлэе гээд зөвшөөрөөд байгаа л даа. Харин манай шүлгээ, аяа өөр хүнээс аваад - өөрөөр хэлбэл бэлэн болсон бүтээгдэхүүнийг аваад дуулдаг дуучид өөрсдийгөө урлагийнхан энэ тэр гээд улиг болтол ярих нь зохимжгүй санагдана.
Миний ойлголтын системд байдаг цөөхөн хэдэн чухал үгсийн хоёр нь - Урлаг ба Professional нар юм.
Professional
Энэ үгийг Монголд орчуулаагүй, аа хэрэв орчуулсан бол орчуулагдсан үгийг нь мушгиж доромжилсон байна. Миний хардаж байгаагаар мэргэжилтэн бол энэ үгний Монгол орчуулгын оронцог нь байх. Гэсэн хэдий ч мэргэжилтэн гэдэг үг нь professional гэдэг үгийг ойлголтын хувьд огтхон ч төлөөлж үл чадна.
Professional бол бидний орчин үеийн соёл иргэншилд маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бүлэг хүмүүс юм. Тийм ч учраас энэ хүмүүс бидний эргэн тойронд оршин байж зөв гольдрилыг бий болгож байдаг.
Professional нь ихэнх талаараа artist мөн. Зураач ба дуучдыг professional гэж нэрлэж болох боловч бүх professional-ийг artist гэж нэрлэх нь одоохондоо зохимжгүй мэт байна. Миний бодож байгаагаар бол хандлага нь professional = artist чиглэлд явж байгаа юм.
Ажиглах явцад про (professional) нар нь хоёр чухал ойлголтыг өөртөө цогцлоосон хүн юм. Хэрэв про-г зоос гэж үзвэл түүний сүлдтэй тал тоотой тал гэж байх билээ. Сүлд зоосны хувьд төлбөрийн баталгаа болж хүн бүрийн хувьд нийтлэг байдаг бол тоо нь харин хувьсах чанартай, тухайн зоосны үнэ цэнийг илэрхийлэх билээ.
Хэрэв про хүн нь зоос шиг хоёр талтай юм бол түүний сүлдтэй тал нь мэргэжлийн ёс суртахуун, харин тоотой талыг мэргэжлийн мэдлэгээр төлөөлүүлж ойлговол болох юм. Про хүний мэргэжлийн ёс суртахуун нь нийтлэг, өөрчлөгдөхгүй чанартай бол харин түүний мэдлэг байнга тухайн цаг үе, хөгжил дэвшлээс хамааран өөрчлөгдөх чанартай юм.
Тэгэхээр про хүн бол ихээхэн төвөгтэй - нэг тал нь огт өөрчлөгдөхгүй байхад нөгөө тал нь байнга хувьсан өөрчлөгдөж байдаг хүн байхнээ.
Мэргэжлийн ёс суртахууныг маш олон янзаар тайлбарлаж, тодорхойлсон байж болох боловч бид тэндээс нэг л зүйлийг ойлгож болно. Тэр нь хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө үйлчлэх тухай зарчим билээ. Про хүний мэргэжлийн ёс суртахуун нь бусад хүмүүсийн сайн сайхны төлөө ажиллахад чиглэнэ.
Түүний мэргэжлийн мэдлэг нь харин про хүнд хөшүүрэг болох чанартайгаар байнга шинэчлэгдэх хэрэгтэй байдаг.
Эдгээр хүмүүсээс бид жоохон жишээ татаж үзвэл - барилгын инженер, эдийн засагч, ня-бо, механик инженер, химич, багш ... гээд л хөвөрч болох юм.
Гэтэл манай оронд эдгээр про байх ёстой хүмүүс маань зүгээр л мэргэжилтэн болж хувираад байгааг бид системийн хямрал гэж нэрлээд байгаа юм.
Мэргэжлийн ёс суртахуунгүй мэргэжилтэнүүдтэй газарт мэргэжлийн мэдлэгийн тухай ярих нь утгагүй зүйл. Энэ нь яагаад баахан чанаргүй барилга баригдсан, 10 жилийн боловсролын чанар, их дээд сургуулийн чанар, архи ууж хахууль авдаг эмч нар, хагархай зам, утаа гээд л бидний түмэн дилемма-ийн цорын ганц (basis) шалтгаан билээ.
Мэргэжлийн ёс суртахуунтай хүнд мэргэжлийн мэдлэгийг байнга шинээр олж авах асуудал нь зүгээр л рефлекс. Тийм учраас мэргэжлийн мэдлэгийн тухай ярих нь огтхон ч сонин биш.
Про хэзээ артист болдог вэ?
Ер нь бол про болгон бүтээл гаргадаг. Тэр бүтээл бүр нь өөрөө artwork (урлагийн бүтээл) болно. Тийм учраас про хүн нь артист байж болох гээд байгаа юм.
Хэт улайрсан про нарын бүтээлийг бид энд тэнд харж болно. Тухайлбал Эйфелийн цамхаг, Ардын багш Доржийн цагаан толгой цээжлүүлэх арга, Брокер Болдын санхүүгийн шинэ бүтээгдэхүүн гэх мэт ... бид хөврүүлж болно.
Урлаг хүмүүст сайн сайхны төлөө юм бол яагаад эд ч артист биш гэж?
Харин Монголын дуучид артист мөн үү?
Saturday, December 26, 2009
Grand hypothesis - conspiracy theory
Edition 2 - As of 30 Dec
Саяхны өдөр хэдэн нөхөдтэйгээ ярилцаж байхад бидний дундаас ерөнхий гаргалгаанууд гарч ирсэн юм. Эдгээрийг нэгтгээд grand hypothesis-ээ бичье гэж бодлоо.
Гэхдээ энэ нь миний өмнө хийсэн бүх таамаглалууд дээр үндэслэнэ гэдгийг анхаарвал зохино. Уншаад ойлгож чадахгүй байгаа хүмүүст миний өмнөх таамаглалуудыг уншиж үзэхийг зөвлөж байна.
"Хуйвалдааны онол" гэж сонсч байсан боловч өмнө нь судлаж байгаагүй юм. Сая вики-дэж үзэв. Энэ "онол" бол нийгмийг хүмүүсийн супер бүлэг удирддаг гэж үздэг юм гэнээ. Тэгээд тэр үйлдэл нь ардчилалын зарчмын эсрэг гэж зарим хүмүүс санаа зовдог юм байх. Энэ бол мэтгэлцээний сайхан сэдэв байж таарна. Зарим хүмүүс үүнийг сонссон даруйдаа "мэдээж ш дээ" гэж хэлнэ, харин үлдсэн хэсэг нь "тийм зүйл байх боломжгүй" гэж хэлнэ.
Би гранд таамаглалаа дэвшүүлэхэд үүн дээр хөшүүрэг хийе гэж бодлоо. Тэгвэл ойлгуулахад амархан болох байх. Өмнө нь би бичих гээд ерөөсөө эвлэхгүй байсан юм.
1. Би бодож байна - тэгэхээр би оршин байна - би амьд байна - гэдэг чинь би учир шалтгаантай/зорилготой (purpose) - би түүнийгээ олох ёстой...
2. Шалтгааныг (purpose) олох явцад физиологийн болон сэтгэлийн шаардлагуудыг хангах ёстойг ойлгож мэднэ. Үүнийг мэдрэмж гэж ерөнхийд нь тодорхойлж байгаа юм. (Life is a feeling)
Би мэдэрч байна - Надад эерэг ба сөрөг мэдрэмж байна - Надад философийн ба материаллаг мэдрэмж байна - Материаллаг мэдрэмж бол бие махбодийн тав тухтай байдал - Философийн мэдрэмж бол оюун санааны таашаал -
3. Хүн шалтгааныг хайж, мэдрэмжийг дагах явцдаа "цор үнэнг" таньж мэднэ.
Цор үнэн - Supreme truth: Хүн хэдийбээр амин хувиа хичээсэн амьтан "мэт" боловч өөрт нь шууд ашиг үгүй (мэт) байхад бусдын аз жаргалаас таашаал авдаг. (Moderated Adam Smith's original context)
Хүний философийн мэдрэмжийн дээд цэг нь өөрийгөө бусдад хэрэгтэйг мэдрэх явдал мөн гэж томъёолж байна. Энэ бол хүний "цор үнэн" юм.
Энэ үнэн байдаг учраас нийгэм оршин байна. Үгүй бол бид агуйдаа сууж байхсан. Хүн тийм амин хувиа хичээсэн амьтан бол юунд өөрийн мэдлэгээ хойч үедээ өвлүүлнэ вэ? Юуны тулд бусдын төлөө амиа золидог вэ? Энэ үнэн нь нийгмийн цавуу мэт юм.
Хүн хүмүүсийн төлөө сайн үйлс хийж, бусад хүмүүсийн сайн сайхан байхыг харах гэсэн суурь эрмэлзэлтэй. Харин энэ "цор үнэн"-г ухаарах төвшин хүн бүрт харилцан адилгүй байна.
Энэ нь миний "нийгмийн гурвалжны онол"-ын суурь болох билээ. Нийгмийн гурвалжны дээд хэсэгт оршин байх "элитүүд" бол хамгийн ухаантай, эсвэл хамгийн баян хүмүүс биш харин энэхүү "цор үнэн"-г ухамсарласан хүмүүс буйзаа. Тийм учраас ухаан ердөө хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй байхад болох бөгөөд "амжилт" нь албан тушаал эсвэл мөнгөөр хэмжигдэхгүй байх нөхцөл биелдэг билээ.
Ингээд энэ цор үнэнд хүрсэний дараа үнэн салаа замаар одох бөлгөө.
4. Цор үнэнг танин мэдэхүй
Мэдлэгийг хэмжих нь ихээхэн төвөгтэй билээ. Тийм учраас би мэдлэг бол хүч биш гэж үздэг. Философичдийн томъёолдог мэдлэг, масс ойлголтын дагуух мэдлэг (conventional wisdom) -ийн талаарх ойлголтууд өөр гэдгийг уншигч санах нь зүйтэй.
Цор үнэний талаар хаа сайгүй бичсэн эсвэл цор үнэний талаар уншсан, сонссон нь түүнийг "мэдэх" хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй нөхцөл болдоггүй байна. Энэ нь логик сэтгэлгээний цар хүрээ, хүмүүжил, нийгмийн гарал, тархины чадвар зэрэг байдлаас хамаардаггүй болохыг төрөл бүрээр баталж болно.
Тухайн хүн цор үнэнг танин мэдэх эсэх нь өөр зүйлээс шалтгаацах ба үүнийг би нэлээд олон удаа, олон нийтлэл дамжуулж бичсэн байгаа. Ерөнхийд нь би "сэтгэл" гэдэг нэрийн дор авч үзэж байгаа. Түүн дотор "хайр" их тодоор гэрэлтэж харагддаг.
Би цор үнэнг зөвхөн элитүүд л таньж мэдэж чаддаг гэсэн нэг таамаглал, цор үнэнг бүх хүн таньж мэддэг гэхдээ хугацааны хувьд өөр өөр гэсэн бас нэг таамаглалтай. Хэрэв миний хоёрдугаар таамаглал үнэн бол дэлхийн 7 тэрбум хүний 90-ээс дээш хувь нь цор үнэнг зөвхөн бие барах мөчдөө л таньж мэднэ. Өөрөөр хэлбэл тэд олж авсан мэдлэгээ амьдралд ашиглах боломжгүй болсон байна гэсэн үг. Тийм учраас би ийм эсрэг тэсрэг хоёр таамаглалыг зэрэг авч явдаг юм. Учир нь энэ хоёр зарчмын том ялгаатай боловч чанарын ялгаагүй.
Нийгмийн гурвалжны дунд хэсэг буюу опуртинист лидерүүд цор үнэнг таньж ойлгосон мэтээр жүжиглэх нь элбэг үзэгдэл. Тийм учир массын хувьд хэн нь элит, хэн нь лидер вэ гэдгийг салгаж мэдэх нь боломжгүй зүйл. Бид ердөө дунд хугацаанд гүйцэтгэлийг харахад маш ойлгомжтой болно. Лидер ярьж байгаа зүйлээ (ард түмний сайн сайхны төлөө г.м пропоганда) таньж мэдээгүй байдаг тул үг - үйлдэл нь байнга зөрдөг. Эсвэл лидерт ердөө 3 асуулт тавиад л унагаачихад болох юм.
Нийгмийн гурвалжны онол дээр жоохон хачирлахад лидерүүд алдаагаа хэзээ ч хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй. Яагаад гэвэл тэдний шийдвэр гаргасан сэдэл нь цор үнэнд суурилаагүй шүү дээ. Цор үнэнд суурилж шийдвэр гаргаж, үйлдэл хийсэн элитийн хувьд алдаагаа хүлээн зөвшөөрөх нь рефлекс болохоос биш сонголтын асуудал байхгүй юм. Үүнийг жоохон бодолхийлж үзэхэд маш ойлгомжтой.
Хаана очоод цор үнэн салаа замаар оддог вэ...
Сайн сайхан гэдэг ойлголт нь өөрөө харьцангуй ойлголт юм.
Төсөөлье.
6000 жилийн өмнө. Элитүүд маргалдав. Хэдийбээр бүх элитүүд хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө гэсэн суурь сэдэлтэй боловч хоёр элит суугаад хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө юу хийх хэрэгтэйг ярьж эхлэх үед анхны түүхэн маргаан эхэлсэн байж таарна.
Хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө террористуудыг бүгдийг нь устгах хэрэгтэй юу? Хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө террористуудыг гэгээрүүлэх бараг боломжгүй ажлыг хийх ёстой юу?
Synergy гээч зүйл гарч ирсэн. Элит хүний анхдагч хэрэгцээ бол хүн төрлөхтөний төлөө хийх сайн сайхан зүйлийн нөлөөллийг (impact-г) максимум болгох асуудал билээ. Үүний тулд элитүүд нэгдэх, элитүүд лидерүүдийг татах зэрэг нарийн төвөгтэй ажлууд шат дарааллан гарч ирнэ. Багийн тоглолт хийх хэрэгтэй боллоо. Баг бүрдсэнээр бүтээмж маш ихээр нэмэгдэх билээ.
Ингээд элитүүд бүлэглэлүүдэд хуваагдаж эхэлсэн. Бүлэглэлүүд өөрсдийн онцлог үзэл баримтлалтай болж бусдаасаа илүү хүчтэй болохыг эрмэлзсэн юм. Хэн хүчтэй нь өөрсдийн үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлэх боломжтой болох байв.
Хамгийн анхны элит бүлэглэлүүд маш ихээр амжилтгүй болж байлаа. Яагаад гэвэл тухайн үед хүн төрлөхтөний мэдлэг маш муу, мэдээлэл дамжуулах хурд үнэхээр удаан байлаа. Хамгийн анхны элит бүлэглэл агуйн төрийг байгуулсан. Тэр үед хамгийн "ухаантай"-даа төрийг залгамжлуулах тогтолцоо байв.
Гэнэт лидерүүд интервенци хийлээ. Та санаж байгаа бол "нийгмийн гурвалжны онол"-д би лидерийг тодорхойлсон байгаа. Лидерүүд зарим үед элитүүдээс төрийн эрхийг булаан авч байв. Тэдний хувьд яагаад төрд сууж байгаа нь "ойлгомжгүй" тул төрийг ухаалаг байдлаар бус харин удам дамжуулан удирдаж эхэлсэн.
Зарим тохиолдолд элитүүд өөрсдөө хүртэл төрийн ийм аргачлалыг нөхцөл байдалд тохируулан сонгож байв. Тухайлбал Чингис хааны үед Грек ба Ромчуудын хэрэглэсэнтэй адил ардчилсан тогтолцоог хэрэглэх боломжгүй байсан мэт харагддаг. Мань хүн өөрөө жинхэнэ элит байсан гэж харагддаг боловч төр залгамжлах болоход урт хугацаанд оршин тогтнох тогтолцоог сонгож хараахан чадаагүй. Их хуралдай зэрэг хамтын шийдвэр гаргалтын тогтолцоо, хаанаас тусдаа улсын заргач зэргийг гаргаж ирэн маш их шинэтгэл хийсэн боловч илүү боловсронгуй болгоход 1-рт.тухайн үеийн нүүдэлчин тогтолцоонд нийцэхгүй 2-рт. Цаг хугацаа маш бага болсон 3-рт. Түүний хөвгүүдээс хэн нь ч элит болж чадаагүй бололтой.
Элитизм удам дамждаггүй, санамсаргүй мэт ажиглагддаг. Тийм учраас "сурмал соёл" ихэвчилэн сөрөг маягтай харагддаг. Үүнийг "Орос-3" синдром (Монголын нийгэм дэх "дутагдлын шок-ын" нэг хэлбэр) дээр дараа нь жишээ авч тайлбарлая.
Элитүүд лидерүүдэд санаачлагыг алдах үед эмх замбараагүй байдал үүсдэг гэсэн бас нэг таамаглал дэвшүүлж байгаа юм. Учир нь лидерүүдийн суурь сэдэл нь элитүүдтэй харьцуулахад "доогуур" учир богино хугацаат, аргацаасан шийдвэрүүдийг ихээр гаргадаг. Ингээд "алдаа хуримтлагдах үзэгдэлийн" дагуу тун удалгүй том хэмжээний нийгмийн хямрал болдог. Хямрал болж лидерүүд арчигдах тул байгалийн тэнцвэрийн хууль ба шалгарлын зарчим ёсоор элитүүд дахин гарч ирдэг. Лидерүүд араатанлаг маягтай тул тэд учир зүггүй их хэмжээний баялаг, эрх мэдлийг (Араатанлаг бизнес нийтлэлийг үзнэ үү) хураах гэж улайрдаг. Энэ замдаа анзааралгүй массийг чирч орхидог. Лидерүүдийн энэ үйлдэл нь натурал чанартай учир буруутгах аргагүй, тэд масстай адил цор үнэнийг таньж мэдээгүй байдаг учир who am I асуултандаа хариулт авахаар ихээхэн улайрдаг. Илүү их чадлыг хуримтлуулчихвал үнэнд арай ойртох юм шиг тэдэнд санагддаг байх гэж бодогддог.
Conspiracy theory
Дээрх бүх таамаглалууд үнэн тохиолдолд хуйвалдааны онол маш амархан батлагдаж байгаа юм.
Элитүүд бүгд ердөө ганцхан хувилбартай цор үнэнг мэдэх боловч түүнийг хэрхэн хэрэгжүүлэх тал дээр санаа зөрөлдөн өөрсдийн бүлэглэлүүдэд хуваагдаж эхэлнэ. Элитүүдийн бүлэглэлүүд өргөн хүрээг хамрах ба тэдний гар хөлөөр лидерүүд ажиллах юм. Элитүүд лидерүүдэд тэдэнд тохирсон хөшүүрэгийг (мөнгө, эрх мэдэл, аюулгүй байдал) бий болгон өөрсдийн бодлогын тусын тулд ажилуулна.
Лидерүүдэд албан тушаал сонин бол харин элитүүдэд албан тушаал сонин биш. Ердөө л impact үзүүлэхэд шаардлагатай байгаа учраас л албан тушаалд очдог. Тэгэхээр Барак Обама лидер үү, элит үү гэдгийг хэлэхэд төвөгтэй юм. Хэрэв Барак Обама элит бус харин лидер бол түүнд огтхон ч гайхах зүйл байхгүй.
Уншигчидад
Ньютоны толгой дээр алим унасан учраас мань хүн таталцалын хуулийг нээгээгүй шүү! Энэ бол нөгөө л гутамшигт conventional wisdom at action юм. Хэрэв Ньютон гай болж тэр өдөр тэр модны дор суугаагүй бол таталцалын хууль нээгдэхгүй байх байсан гэсэн болгоомжлол байж хэрхэвч болохгүй. Учир нь Ньютон хэрэв тэр модны дор суугаагүй байсан бол хажуу айл цонхоороо хог хаяхыг хараад л нээлтээ тэр өдрөө хийчих байсан юм.
Аливаа дүгнэлт, нээлт, мэдлэгийг интернетээс download хийж байгаатай адилаар төсөөлөөрэй гэж хэлэх гээд байгаа юм. 0%....13%...30%...70%.....100%. 99% болсны дараа л дөнгөж 1% зарцуулсан энергийг тухайн мэдлэгийг олж авах туйлын хүчин зүйл байсан мэтээр ойлгож болохгүй юм.
Тийм учраас та үүнийг уншмагц ойлгох, эсвэл ямар нэг дүгнэлт хийхээр битгий яараарай гэж хэлэх гээд байгаа юм.
Саяхны өдөр хэдэн нөхөдтэйгээ ярилцаж байхад бидний дундаас ерөнхий гаргалгаанууд гарч ирсэн юм. Эдгээрийг нэгтгээд grand hypothesis-ээ бичье гэж бодлоо.
Гэхдээ энэ нь миний өмнө хийсэн бүх таамаглалууд дээр үндэслэнэ гэдгийг анхаарвал зохино. Уншаад ойлгож чадахгүй байгаа хүмүүст миний өмнөх таамаглалуудыг уншиж үзэхийг зөвлөж байна.
"Хуйвалдааны онол" гэж сонсч байсан боловч өмнө нь судлаж байгаагүй юм. Сая вики-дэж үзэв. Энэ "онол" бол нийгмийг хүмүүсийн супер бүлэг удирддаг гэж үздэг юм гэнээ. Тэгээд тэр үйлдэл нь ардчилалын зарчмын эсрэг гэж зарим хүмүүс санаа зовдог юм байх. Энэ бол мэтгэлцээний сайхан сэдэв байж таарна. Зарим хүмүүс үүнийг сонссон даруйдаа "мэдээж ш дээ" гэж хэлнэ, харин үлдсэн хэсэг нь "тийм зүйл байх боломжгүй" гэж хэлнэ.
Би гранд таамаглалаа дэвшүүлэхэд үүн дээр хөшүүрэг хийе гэж бодлоо. Тэгвэл ойлгуулахад амархан болох байх. Өмнө нь би бичих гээд ерөөсөө эвлэхгүй байсан юм.
1. Би бодож байна - тэгэхээр би оршин байна - би амьд байна - гэдэг чинь би учир шалтгаантай/зорилготой (purpose) - би түүнийгээ олох ёстой...
2. Шалтгааныг (purpose) олох явцад физиологийн болон сэтгэлийн шаардлагуудыг хангах ёстойг ойлгож мэднэ. Үүнийг мэдрэмж гэж ерөнхийд нь тодорхойлж байгаа юм. (Life is a feeling)
Би мэдэрч байна - Надад эерэг ба сөрөг мэдрэмж байна - Надад философийн ба материаллаг мэдрэмж байна - Материаллаг мэдрэмж бол бие махбодийн тав тухтай байдал - Философийн мэдрэмж бол оюун санааны таашаал -
3. Хүн шалтгааныг хайж, мэдрэмжийг дагах явцдаа "цор үнэнг" таньж мэднэ.
Цор үнэн - Supreme truth: Хүн хэдийбээр амин хувиа хичээсэн амьтан "мэт" боловч өөрт нь шууд ашиг үгүй (мэт) байхад бусдын аз жаргалаас таашаал авдаг. (Moderated Adam Smith's original context)
Хүний философийн мэдрэмжийн дээд цэг нь өөрийгөө бусдад хэрэгтэйг мэдрэх явдал мөн гэж томъёолж байна. Энэ бол хүний "цор үнэн" юм.
Энэ үнэн байдаг учраас нийгэм оршин байна. Үгүй бол бид агуйдаа сууж байхсан. Хүн тийм амин хувиа хичээсэн амьтан бол юунд өөрийн мэдлэгээ хойч үедээ өвлүүлнэ вэ? Юуны тулд бусдын төлөө амиа золидог вэ? Энэ үнэн нь нийгмийн цавуу мэт юм.
Хүн хүмүүсийн төлөө сайн үйлс хийж, бусад хүмүүсийн сайн сайхан байхыг харах гэсэн суурь эрмэлзэлтэй. Харин энэ "цор үнэн"-г ухаарах төвшин хүн бүрт харилцан адилгүй байна.
Энэ нь миний "нийгмийн гурвалжны онол"-ын суурь болох билээ. Нийгмийн гурвалжны дээд хэсэгт оршин байх "элитүүд" бол хамгийн ухаантай, эсвэл хамгийн баян хүмүүс биш харин энэхүү "цор үнэн"-г ухамсарласан хүмүүс буйзаа. Тийм учраас ухаан ердөө хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй байхад болох бөгөөд "амжилт" нь албан тушаал эсвэл мөнгөөр хэмжигдэхгүй байх нөхцөл биелдэг билээ.
Ингээд энэ цор үнэнд хүрсэний дараа үнэн салаа замаар одох бөлгөө.
4. Цор үнэнг танин мэдэхүй
Мэдлэгийг хэмжих нь ихээхэн төвөгтэй билээ. Тийм учраас би мэдлэг бол хүч биш гэж үздэг. Философичдийн томъёолдог мэдлэг, масс ойлголтын дагуух мэдлэг (conventional wisdom) -ийн талаарх ойлголтууд өөр гэдгийг уншигч санах нь зүйтэй.
Цор үнэний талаар хаа сайгүй бичсэн эсвэл цор үнэний талаар уншсан, сонссон нь түүнийг "мэдэх" хангалттай бөгөөд хүрэлцээтэй нөхцөл болдоггүй байна. Энэ нь логик сэтгэлгээний цар хүрээ, хүмүүжил, нийгмийн гарал, тархины чадвар зэрэг байдлаас хамаардаггүй болохыг төрөл бүрээр баталж болно.
Тухайн хүн цор үнэнг танин мэдэх эсэх нь өөр зүйлээс шалтгаацах ба үүнийг би нэлээд олон удаа, олон нийтлэл дамжуулж бичсэн байгаа. Ерөнхийд нь би "сэтгэл" гэдэг нэрийн дор авч үзэж байгаа. Түүн дотор "хайр" их тодоор гэрэлтэж харагддаг.
Би цор үнэнг зөвхөн элитүүд л таньж мэдэж чаддаг гэсэн нэг таамаглал, цор үнэнг бүх хүн таньж мэддэг гэхдээ хугацааны хувьд өөр өөр гэсэн бас нэг таамаглалтай. Хэрэв миний хоёрдугаар таамаглал үнэн бол дэлхийн 7 тэрбум хүний 90-ээс дээш хувь нь цор үнэнг зөвхөн бие барах мөчдөө л таньж мэднэ. Өөрөөр хэлбэл тэд олж авсан мэдлэгээ амьдралд ашиглах боломжгүй болсон байна гэсэн үг. Тийм учраас би ийм эсрэг тэсрэг хоёр таамаглалыг зэрэг авч явдаг юм. Учир нь энэ хоёр зарчмын том ялгаатай боловч чанарын ялгаагүй.
Нийгмийн гурвалжны дунд хэсэг буюу опуртинист лидерүүд цор үнэнг таньж ойлгосон мэтээр жүжиглэх нь элбэг үзэгдэл. Тийм учир массын хувьд хэн нь элит, хэн нь лидер вэ гэдгийг салгаж мэдэх нь боломжгүй зүйл. Бид ердөө дунд хугацаанд гүйцэтгэлийг харахад маш ойлгомжтой болно. Лидер ярьж байгаа зүйлээ (ард түмний сайн сайхны төлөө г.м пропоганда) таньж мэдээгүй байдаг тул үг - үйлдэл нь байнга зөрдөг. Эсвэл лидерт ердөө 3 асуулт тавиад л унагаачихад болох юм.
Нийгмийн гурвалжны онол дээр жоохон хачирлахад лидерүүд алдаагаа хэзээ ч хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй. Яагаад гэвэл тэдний шийдвэр гаргасан сэдэл нь цор үнэнд суурилаагүй шүү дээ. Цор үнэнд суурилж шийдвэр гаргаж, үйлдэл хийсэн элитийн хувьд алдаагаа хүлээн зөвшөөрөх нь рефлекс болохоос биш сонголтын асуудал байхгүй юм. Үүнийг жоохон бодолхийлж үзэхэд маш ойлгомжтой.
Хаана очоод цор үнэн салаа замаар оддог вэ...
Сайн сайхан гэдэг ойлголт нь өөрөө харьцангуй ойлголт юм.
Төсөөлье.
6000 жилийн өмнө. Элитүүд маргалдав. Хэдийбээр бүх элитүүд хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө гэсэн суурь сэдэлтэй боловч хоёр элит суугаад хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө юу хийх хэрэгтэйг ярьж эхлэх үед анхны түүхэн маргаан эхэлсэн байж таарна.
Хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө террористуудыг бүгдийг нь устгах хэрэгтэй юу? Хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө террористуудыг гэгээрүүлэх бараг боломжгүй ажлыг хийх ёстой юу?
Synergy гээч зүйл гарч ирсэн. Элит хүний анхдагч хэрэгцээ бол хүн төрлөхтөний төлөө хийх сайн сайхан зүйлийн нөлөөллийг (impact-г) максимум болгох асуудал билээ. Үүний тулд элитүүд нэгдэх, элитүүд лидерүүдийг татах зэрэг нарийн төвөгтэй ажлууд шат дарааллан гарч ирнэ. Багийн тоглолт хийх хэрэгтэй боллоо. Баг бүрдсэнээр бүтээмж маш ихээр нэмэгдэх билээ.
Ингээд элитүүд бүлэглэлүүдэд хуваагдаж эхэлсэн. Бүлэглэлүүд өөрсдийн онцлог үзэл баримтлалтай болж бусдаасаа илүү хүчтэй болохыг эрмэлзсэн юм. Хэн хүчтэй нь өөрсдийн үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлэх боломжтой болох байв.
Хамгийн анхны элит бүлэглэлүүд маш ихээр амжилтгүй болж байлаа. Яагаад гэвэл тухайн үед хүн төрлөхтөний мэдлэг маш муу, мэдээлэл дамжуулах хурд үнэхээр удаан байлаа. Хамгийн анхны элит бүлэглэл агуйн төрийг байгуулсан. Тэр үед хамгийн "ухаантай"-даа төрийг залгамжлуулах тогтолцоо байв.
Гэнэт лидерүүд интервенци хийлээ. Та санаж байгаа бол "нийгмийн гурвалжны онол"-д би лидерийг тодорхойлсон байгаа. Лидерүүд зарим үед элитүүдээс төрийн эрхийг булаан авч байв. Тэдний хувьд яагаад төрд сууж байгаа нь "ойлгомжгүй" тул төрийг ухаалаг байдлаар бус харин удам дамжуулан удирдаж эхэлсэн.
Зарим тохиолдолд элитүүд өөрсдөө хүртэл төрийн ийм аргачлалыг нөхцөл байдалд тохируулан сонгож байв. Тухайлбал Чингис хааны үед Грек ба Ромчуудын хэрэглэсэнтэй адил ардчилсан тогтолцоог хэрэглэх боломжгүй байсан мэт харагддаг. Мань хүн өөрөө жинхэнэ элит байсан гэж харагддаг боловч төр залгамжлах болоход урт хугацаанд оршин тогтнох тогтолцоог сонгож хараахан чадаагүй. Их хуралдай зэрэг хамтын шийдвэр гаргалтын тогтолцоо, хаанаас тусдаа улсын заргач зэргийг гаргаж ирэн маш их шинэтгэл хийсэн боловч илүү боловсронгуй болгоход 1-рт.тухайн үеийн нүүдэлчин тогтолцоонд нийцэхгүй 2-рт. Цаг хугацаа маш бага болсон 3-рт. Түүний хөвгүүдээс хэн нь ч элит болж чадаагүй бололтой.
Элитизм удам дамждаггүй, санамсаргүй мэт ажиглагддаг. Тийм учраас "сурмал соёл" ихэвчилэн сөрөг маягтай харагддаг. Үүнийг "Орос-3" синдром (Монголын нийгэм дэх "дутагдлын шок-ын" нэг хэлбэр) дээр дараа нь жишээ авч тайлбарлая.
Элитүүд лидерүүдэд санаачлагыг алдах үед эмх замбараагүй байдал үүсдэг гэсэн бас нэг таамаглал дэвшүүлж байгаа юм. Учир нь лидерүүдийн суурь сэдэл нь элитүүдтэй харьцуулахад "доогуур" учир богино хугацаат, аргацаасан шийдвэрүүдийг ихээр гаргадаг. Ингээд "алдаа хуримтлагдах үзэгдэлийн" дагуу тун удалгүй том хэмжээний нийгмийн хямрал болдог. Хямрал болж лидерүүд арчигдах тул байгалийн тэнцвэрийн хууль ба шалгарлын зарчим ёсоор элитүүд дахин гарч ирдэг. Лидерүүд араатанлаг маягтай тул тэд учир зүггүй их хэмжээний баялаг, эрх мэдлийг (Араатанлаг бизнес нийтлэлийг үзнэ үү) хураах гэж улайрдаг. Энэ замдаа анзааралгүй массийг чирч орхидог. Лидерүүдийн энэ үйлдэл нь натурал чанартай учир буруутгах аргагүй, тэд масстай адил цор үнэнийг таньж мэдээгүй байдаг учир who am I асуултандаа хариулт авахаар ихээхэн улайрдаг. Илүү их чадлыг хуримтлуулчихвал үнэнд арай ойртох юм шиг тэдэнд санагддаг байх гэж бодогддог.
Conspiracy theory
Дээрх бүх таамаглалууд үнэн тохиолдолд хуйвалдааны онол маш амархан батлагдаж байгаа юм.
Элитүүд бүгд ердөө ганцхан хувилбартай цор үнэнг мэдэх боловч түүнийг хэрхэн хэрэгжүүлэх тал дээр санаа зөрөлдөн өөрсдийн бүлэглэлүүдэд хуваагдаж эхэлнэ. Элитүүдийн бүлэглэлүүд өргөн хүрээг хамрах ба тэдний гар хөлөөр лидерүүд ажиллах юм. Элитүүд лидерүүдэд тэдэнд тохирсон хөшүүрэгийг (мөнгө, эрх мэдэл, аюулгүй байдал) бий болгон өөрсдийн бодлогын тусын тулд ажилуулна.
Лидерүүдэд албан тушаал сонин бол харин элитүүдэд албан тушаал сонин биш. Ердөө л impact үзүүлэхэд шаардлагатай байгаа учраас л албан тушаалд очдог. Тэгэхээр Барак Обама лидер үү, элит үү гэдгийг хэлэхэд төвөгтэй юм. Хэрэв Барак Обама элит бус харин лидер бол түүнд огтхон ч гайхах зүйл байхгүй.
Уншигчидад
Ньютоны толгой дээр алим унасан учраас мань хүн таталцалын хуулийг нээгээгүй шүү! Энэ бол нөгөө л гутамшигт conventional wisdom at action юм. Хэрэв Ньютон гай болж тэр өдөр тэр модны дор суугаагүй бол таталцалын хууль нээгдэхгүй байх байсан гэсэн болгоомжлол байж хэрхэвч болохгүй. Учир нь Ньютон хэрэв тэр модны дор суугаагүй байсан бол хажуу айл цонхоороо хог хаяхыг хараад л нээлтээ тэр өдрөө хийчих байсан юм.
Аливаа дүгнэлт, нээлт, мэдлэгийг интернетээс download хийж байгаатай адилаар төсөөлөөрэй гэж хэлэх гээд байгаа юм. 0%....13%...30%...70%.....100%. 99% болсны дараа л дөнгөж 1% зарцуулсан энергийг тухайн мэдлэгийг олж авах туйлын хүчин зүйл байсан мэтээр ойлгож болохгүй юм.
Тийм учраас та үүнийг уншмагц ойлгох, эсвэл ямар нэг дүгнэлт хийхээр битгий яараарай гэж хэлэх гээд байгаа юм.
Subscribe to:
Posts (Atom)