Хөшүүрэг

Хүний үйл хөдлөлийг удирддаг Эдийн засгийн ба Философийн хөшүүргүүдийг өнөөдөр авч үзье.

Нэг талдаа Хүн буруу зүйлд амархан уруу татагддаг, залхуу, амин хувиа хичээсэн, аймхай амьтан. Гэхдээ хүнийг эдгээр зан чанарууд нь нээлт хийлгэж, хөгжил дэвшилд хөтөлдөггүй нь ойлгомжтой.

Тийм учраас улс орны нийгмийн зохион байгуулалт, эдийн засгийн бодлого нь хүнийг зөв замд нь хөтлөх хөшүүргүүд дээр суурилдаг.

Би энгийн жишээ авъя. Тухайлбал тамхи.

Тамхинд ямар ч ач холбогдол байхгүй гэдгийг шинжлэх ухаан тогтоосон. Тамхи хорт хавдар үүсгэдэг. Бүгд мэднэ. Харин хэд нь ухамсарладаг вэ.

Философи ярьж эхлэхээр хүний ойлгоцын хоёр төвшинг авч үздэг. Нэг нь ойлгох - нөгөөх нь ухамсарлах. Тамхичин хүн бүр л тамхи муу гэдгийг ойлгодог. Харин хэд нь тамхинаас гарах хүртлээ тамхи муу гэдгийг ухамсарладаг вэ.

Яг Дунд сургуулийн сурагч бүр сайн сурвал алсдаа хэрэгтэй гэдгийг ойлгодог боловч хэд нь яг ухамсарлаж сайн сурдаг вэ. Үүнтэй адил.

Хэрэвээ хүнд зөв замыг ухамсарлуулж чадаж байгаа бол тэр нь философийн хөшүүрэг мөн юм.

Социализм нь хүнд зөв замыг философийн хөшүүргийг ашиглах замаар ойлгуулах гэж оролдоод бүтэлгүйтсэн.

Харин капитализм хүнийг эдийн засгийн хөшүүрэг ашиглан зөв замд түлхдэг. Өнөөдөр капиталист нийгэм ноёлж байгааг бодвол их л амжилттай яваа бололтой.

Тамхи татсан хүнийг торгоё. Тамхичин хүний эрүүл мэндийн даатгалыг үнэтэй болгоё.

Монголд хүн бүр л, сар бүр эрүүл мэндийн даатгал төлдөг. Бүгд ав адилхан төлдөг. Буруу систем учраас тэр. Зөв капиталист - эдийн засгийн хөшүүрэг ашиглан хүнийг зөв замд нь хөтлөдөг системээр бол - тамхичин хүн, тамхи татдаггүй хүнээс сар бүр илүү өндөр хураамж төлөх учиртай. Ингэснээр зөв хөшүүрэг бий болно.

Хүн тамхиний хор хөнөөлийг ухамсарлаж чадахгүй, ухамсарлах дайны ухаантай биш байж болно. Гэхдээ ямар ч хүн хажууд байгаагаасаа илүү төлбөрийг сар бүр төлөх хүсэлгүй байна.

Шашин бол үндсэн ганц үүрэгтэй. Хүнд зөв замыг философийн хөшүүрэг ашиглан ойлгуулах.

Дан эдийн засгийн хөшүүргээр зөв замд хөтлөнө гэж байхгүй. Философийн хөшүүрэг заавал зэрэгцэж явах учиртай. Тийм учраас шашин оршин байдаг.

Шашин бол философийн - зөв замын тухай номлол болохоос биш хийморын сан тавих тухай асуудал биш билээ. Шашин бол хүнийг зөв замд хөтөлдөг нийгмийн институц болохоос биш бие биендээ хараал ерөөл хийгээд болж бүтэх тухай муйхарлал биш юм.

Reality - Бодит байдал

Хүний мэдлэг зузаарах тутам өмнө нь бодит байдлыг ямар хол зөрүүтэй ойлгодог байснаа мэдэж дотор нь арзасхийнэ. Мөн одоо бодитой гэж бодож байгаа нь бас л хол зөрүүтэй байх магадлалтайг харж санааширна.

Мэдэх тусам мэдэхгүйгээ мэдлээ хэмээн Грекийн философич уулга алдсан байдаг.

Ертөнц бол Бодит байдал, харин Хүн бол Ойлгоц юм.

Хүний ойлгоц, Ертөнцийн бодит байдалтай давхцах тэр мөчийг гэгээрэх. Түүнээс цааш нөгөө этгээдийг гэгээрсэн хүн буюу гэгээнтэн гэж нэрийднэ.

Юу үнэн бэ. Бодит байдал үнэн. Юу худал вэ. Хүний бодит байдал мөн гэж ойлгох ойлгоц худал билээ.

Хүн бодит үнэнээс дандаа зугатна. Тийм учир тэр бодит байдлыг хэзээ ч харж чадалгүй, өөрийн тархин доторх өнгөц ойлгоцоо бодит байдал хэмээн мунхагласаар насыг барна.

Туйлын үнэн гэж бий. Харьцангуй үнэн гэж юм энэ ертөнцөд үгүй. Туйлын үнэн гэж бий. Тэр бол бодит байдал мөн.

Хүн харин дандаа бодит байдлаас зугатна. Айна.

Монгол улс дэлхийн хамгийн ядуу буурай, чадалгүй орнуудын нэг болсон нь бодит байдал. Харин түүнийг хүлээн зөвшөөрч чадалгүй зугатагсад нь бид.

Бодит байдлыг хүн бүр мэдэрдэг. Гэвч хүлээн зөвшөөрөлгүй зугатаадаг. Мартахын тулд соосог бодож олно. Соосогноос сүү гарахгүй. Гэвч бид өөрсдийгөө хуурна.

Монгол улсаас дэлхийн мисс гарлаа гээд Монгол улсын дэлхийд эзлэх байр суурьт ямар ч өөрчлөлт гарахгүйг бүгд л мэднэ. Гэвч айна. Өөрсдийгөө хуурч, ядаж ганц хоёр сар ярих бодох юмтай болцгооно.

Дээд сургуулиа 15 жилийн өмнө төгсөөд нэг ч менежментийн ном уншаагүй гүйцэтгэх захирал, таарч тохирохгүй нь бараг анхны өдрөөсөө тодорхой байсан - удахгүй хүүхэд өнчрүүлэх гэж байгаа хосууд, кэйбордоосоо үсгээ хайж шивдэг оффисын ажилтан, зааж байгаа юм нь сурагчдад нэмэргүй байгааг битүүхэн мэдрэх багш, улс орон нь энэ маягаараа бол удахгүй дампуурахыг гадарлах УИХ-н гишүүн --- бид бүгд л бодит байдалтай нүүр тулахаас айж, ямар нэгэн соосог бодож олцгоодог.

15 жил ном уншилгүй компани удирдсан захирал, 24 жил босоо УИХ-д суусан гишүүн. Энэ хүмүүсийн ойлгоц - бодит байдлаас хэр хол зөрсөн байдаг бол?

Ид шидэнд найдалтын индекс гэж гаргаад судлагаа авбал Монгол дэлхийд дээгүүрт жагсахыг мэдэж байна уу.

Бодит байдлыг ярьж хэлсэн хүнээ үзэн яддаг соёл бидэнд гүнзгий тогтож эхэлж байна.

Бодит байдлаас их хол зөрүүтэй сэтгэж эхэлбэл үндэстэн мөхдөгийг хүн төрлөхтөний түүх харуулна.

Бодит байдалд ойртож очихын тулд бидэнд мэдлэг хэрэгтэй. Гэтэл мэдлэг ямар хэл дээр байдаг вэ. Монгол уу? Англи уу? аль эсвэл Латин уу? Энэ бол бодит байдал.

Бидэнд хоёр л сонголт байгаа. Нэг бол дэлхийн бүх мэдлэгийг Монгол хэл дээр хөрвүүлэх, үгүй бол бүгд Англи хэл сурцгааж мэдлэгээ англи хэлээр олж авах төвшинд очих. Энэ бол бодит байдал. Хэзээ хийх вэ гэдэг нь бидний мөхөх үү сэхэх үү гэдэг асуултын хариулт болно.

Enlightenment

Зохиолч Марк Твэйн, хүн хэрэв хааяа ч гэсэн боддог байсан бол гэж шүүрс алдсан гэдэг.

Сэтгэл судлаачдын зонхилох дүгнэлтээр хүмүүс бид огт боддоггүй амьтад аж. Бидний өдөр тутмын үйл хөдлөлийг автомат тархи маань (далд ухамсар, рефлекс, зуршил гм) удирдаж, бид автомат нисэлийг горимд ихэвчлэн байдаг гэнэ.

Зарим эрдэмтэд бүүр хүн долоо хоногт ердөө ганцхан цагийг "бодоход" зарцуулдаг бол түүний бүтээмж нь дундаж хүнийхээс илт давж гарна гэж тунхаглаад буй.

Оройн хоолонд юу идэх вэ? Энэ хүн яагаад надруу сүрхий хараад байна? Хурдан хичээл тарах цаг болоосой? гэх мэт шалдар булдар бодлуудыг энд яриагүй байна. Нухацтай, дүн шинжилгээтэй, хариу шийдэлтэй бодлуудыг ярьж буй хэрэг.

Тийм ч учраас хүний шийдвэр гаргалтууд нь ихэнхдээ иррационал (учир утгагүй) байх нь элбэг гэнэ. Уг нь бол хүн рационал (ухаалаг-зөв) амьтан боловч өөрийн тархийг бодоход ашигладаггүй тул иррационал байх нь ихэнхдээ.

Мундаг захирал, бизнесмэнүүд, эрдэмтэд, онолчид, улс төрчид рационал хүмүүс байдаг бол жирийн иргэд ихэнхдээ л иррационал гэнэ шүү. Төрсөндөө биш харин тархиа бодоход буюу зориулалтаар нь ашигладаг ба ашигладаггүй гэсэн хүмүүсийн армиуд.

Бүх л шашинд "сүүлчийн шүүлтийн өдөр", "бурхны шүүлтийн өдөр" гэж байдаг. Үнэн мөн, хар цагаан, нүгэл буяныг дэнслэх өдөр.

Философийн үүднээс нь авч үзвэл үнэхээр тийм өдөр бий. Хүн бие барах болж, амьдрал нь үхэл сэхэлийн зааг дээр байх тэр үед хүн үнэхээр боддог. Бодох бодохдоо хамгийн эрүүл саруул, зөв зүйтэй, тунгалаг ариун (рационал) бодлыг болгоодог юм. Учир нь 1рт энэ үед насаараа юм бодоогүй явсан хүн ч бодохоос өөр аргагүй болно - "Би чинь одоо яах гээд байна, Миний амьдралын утга учир юу байв, Би ер нь олигтойхон амьдарсан уу". 2рт энэ үед гадны бүх шуугиан, дуу чимээ  утгаа алдаж, материаллаг ертөнц бидэнтэй огт хамаагүй болно.

Тиймээ, материаллаг ертөнц бидэнтэй огт хамаагүй болно. Нөгөө байшин сав, машин тэрэг, банкин дах мөнгө, хүнд төлөх ёстой өр, хүнээс авах ёстой авлага, уржигдар авсан үнэтэй зангиа, ажил дээр хэл ам хийгээд байдаг нөхөр - бүгд хамаагүй болно. Үхэх гээд хэвтэж байгаа хүн хүнд гомдох уу, хүнд хорсох уу. Материаллаг ертөнцөөс гадна оюунлаг ертөнцийн хир буртагтай хэсэг нь бас замхарч одно.

Философийн үүднээс бол хүн үхэхдээ нэг ингэж сүрхий бодож болох юм. Бас хүн эрүүл саруул, залуу цовоо үедээ бас ингэж бодож болох юм. Буддын шашин үүнийг номлодог, ингэж бодож бодлынхоо ард нь гарсан хүнээ гэгээрсэн гэж нэрлэдэг. Христ, Лал ч адил. Гэгээнтнүүдтэй.

Угаасаа материаллаг ертөнц бидэнтэй хамаагүй юм байна аа - гэдэг хүн бүрийн тэртэй тэргүй ойлгох нүцгэн үнэнийг түрүүлж ойлгох тухай л ярьж байна гэсэн үг.

Философич Карл Маркс ч гэсэн үүнийг томъёолсон. Коммунист нийгэм гэдэг бол мөнгө, эд агуурс утгаа алдаж, хүн зөвхөн өөрийн хүсэл сонирхолын үүднээс бусдад хэрэгцээтэй зүйлсийг хийж бүтээх тийм нийгмийн тухай номлосон болно. Харин хүн төрлөхтөн харанхуй бүдүүлэг байсаар л тул бүтэлгүйтсэн билээ. Эцсийн эцэст магадгүй 2000 жилийн дараа хүн төрлөхтөн ийм нийгэмд хүрэх боломжтой гэдэгт би итгэнэм.

Бясалгал гэдэг нь үнэн хэрэгтээ бодох, бодлын үзүүрт мэдлэгийг бий болгох. Мэдлэгийг тунгаасаар итгэл үнэмшил болгож хувиргах процесс юм. Түүнээс биш хүмүүсийн төсөөлдөг шиг амрах бясалгалтай хольж андуурч болохгүй.

Аливаа хүн залуу халуун наснаасаа эхлэн бодож, бясалгаж амьдралын үнэн мөн чанарыг олохоор зорьсноор үхэхээсээ өмнө гэгээрэлд хүрэх боломжийг нээх юм.

Төрийн хар хүн (statesman)

Миний сууж байсан курсэд Бутаны оюутан байв. Бутан бол Төвд ба Энэтхэгтэй хил залгаа жижигхэн улс гэдгийг мэдэх байх.

Анх тэр хүнээс Үндэстэний Аз Жаргал (Gross National Happiness) хэмээх албан ёсны хэмжүүрийн тухай сонсож билээ. Энэ улс ҮАЗ индексээр дэлхийд тэргүүлдэг гэж ярьж байв. Мэдээж өндөр уулсаар хүрээлэгдэж, орчлон ертөнцөөс хөгжлөөрөө хол тасарсан, техник технологи мэдэхгүй, харанхуй хаант засагтай Бутан улс эдийн засгийн хөгжлөөрөө дэлхийд тэргүүлэхэд хол байна.

Гол нь Бутан улс ҮАЗ индексээр тэргүүлсэн учир эдийн засгийн хөгжил дэвшил огт хэрэггүй гэх мэтээр ярьсан нь миний эгдүүцлийг төрүүлж бид хоёр бяцхан маргалдаж билээ.

Бутан улс Хятад улстай хилийн маргаантай. Саявтархан Хятадын цэрэг Бутаны газар нутагт бааз байгуулсан гэх мэдээ сонсогдож билээ. Өмнө нь ч гэсэн Хятад улс Бутаны статусд халдаж байсан тохиолдлууд хэд хэд гарч байж.

Энэ хэрэг явдлаас гадна нэг залуутай хийсэн саяханы яриа санагдана. "Бид Америк улсыг хөгжлийн жишиг болгох шаардлагагүй, тэртэй тэргүй өндөр хөгжилтэй орнууд эргээд хотоос-байгал, хөгжлөөс-харилцан зохицолдлогоруу шилжиж байна. Монголчууд мал маллахаа больж болохгүй, хотод амьдрах хэрэггүй. Угаасаа дэлхий эргээд өмнөх түүхрүүгээ буцаж байна."

Үнэн бол гоё л доо. Бутан шиг бас Монгол шиг хоцрогдсон улсуудын хувьд хичнээн завшаантай.

Өөрийгөө либерал, либертариан үзэлтэй гэж нэрлэсэн зарим хүмүүс бас асуудлыг дутуу хараад байх шиг. Төр огт зах зээлд оролцож болохгүй юм гэнэ. Уг нь энэ нео А.Смит төвтэй үзэл 2008 онд цохигдчихсон юм л даа. Ер нь төр нь оролцолгүйгээр хөгжсөн улс энэ дэлхийд байдаг юм болов уу. Төр гэж юмны үүрэг нь юу юм бэ? Хөгжил дэвшил биш гэж үү.

Либерал, либертариан үзэлтэй гэж өөрийгөө нэрлэхийн тулд юуны өмнө улс төрийн философийг нэвт судласан байх ёстой. Төрт ёсны түүхийг мэддэг байх ёстой юм шиг санагдана.

Бутан улсын эдийн засгийг хааны хамаатан саднууд хувааж эзэмшдэг гэж ярьж байсныг тэнд очсон хүнээс нь сонсож байсан юм байна. Ийм байхад Бутанчууд дэлхийн хамгийн аз жаргалтай хүмүүсээр тодорчээ.

Аз жаргал гэж юу юм бэ? Аз жаргал бол нэг талаас философийн, нөгөө талаас психологийн ухааны асуудал мөн.

Аливаа хүнийг оролцуулахгүйгээр нийт хүн төрлөхтөний хувьд АЗ ЖАРГАЛыг тодорхойлох нь философийн асуудал болно. Харин тухайн хүний хувьд АЗ ЖАРГАЛ яаж тодорхойлогдож байгааг судлах нь психологийн ухааны асуудал болно.

Психологич Д.Гилберт "Аз жаргал хүн бүрийн хувьд өөрөөр, тухайн нөхцөл байдалтай уялдан тодорхойлогддог." гэж бичсэн байдаг.

Эдийн засагч С.Левитт "Америкчуудыг судлаж үзэхэд жилийн 70,000 доллар буюу дунджаас ялимгүй дээш төвшний орлого хүртэл, мөнгө аз жаргалд тодорхой нөлөөтэй байдаг боловч түүнээс дээш аз жаргал нь мөнгөнд мэдрэмжгүй юм." гэж бас мөнгө ба аз жаргалын хамаарлыг тогтоосон байдаг. Өөрөөр хэлбэл аз жаргал бидний боддог шиг мөнгөнөөс их хамаардаггүй байх нь.

Мөн Political Philosophies in Moral Conflict номонд "Харвардын оюутнуудыг судлагаанд хамруулж - а. Таны цалин жилийн 45,000 доллар, гэхдээ энэ нь бусад хүмүүсийн дундаж цалинтай ижил. б. Таны цалин жилийн 25,000 доллар, гэхдээ бусад хүмүүсийн дундаж цалин 19,000 доллар. та алийг нь сонгох вэ?" гэсэн судлагаа явуулахад оюутнууд .б. хувилбарыг сонгосон байдаг. Өөрөөр хэлбэл аз жаргал харьцангуй байдлаар хэмжигддэг байх нь. Хажуу айлын Дорж шинэ машин аваад уначихвал би аз жаргалгүй болно. Би Доржоос илүү сайн машин унавал би аз жаргалтай гэх мэт.

Хувь хүмүүсийн хувьд аз жаргал гэж ийм юм байж. Тэгвэл үндэсний аз жаргал юу вэ.

Хэрэв Бутанчуудыг бүгдийг нь дайчилж Хятадаас хамгаалсан том бэхлэлт баривал яах вэ. Бутанчууд аз жаргалгүй болох уу? Эсрэгээр Монгол улс хүнсний хувьд хараат бус байхын тулд бүх оюутнуудыг газар тариалангийн ажилд дайчилбал яах вэ? Монголчуудын аз жаргал буурах уу?

Либерал ба либертариан үзлээр бол энэ хориотой.

Гэтэл аз жаргалыг зөвхөн тухайн моментод, ялангуяа үндэсний хувьд тодорхойлох нь зөв үү.

Үндэстэн оршин тогтнох эсэх нь эгзэгтэй болоод байгаа үед (магадгүй Бутаны одоогийн жишээг хэтрүүлж бодлоо гэж үзье) аз жаргалыг яаж хэмжих вэ.

Энэ нь сэтгэлийн их зовлонтой хүн хар тамхи эсвэл архи хэрэглэж түр тайтгарахтай адил аз жаргал биш гэж үү?

Монгол улс хөгжилтэй орнуудаас хол хоцорсон байхад, Монголчууд бид аз жаргалтай ард түмэн гэж өөрсдийгөө томъёолж болох уу. Хүчтэй нь хүчгүйгээ дээрэлхэж, дээрэмдэж ирсэн нь дэлхийн түүх биш үү. Энэ түүхийг бид дунд сургуульдаа үзээгүй гэж үү. Энэ түүхийн хичээлдээ муу сурч байсан нөхдүүд өнөөдөр өнгөрсөн, одоо, ирээдүйг дэнсэлж чадахгүй Монгол улсыг чөлөөт зах зээл нь Адам Смитийн далд гарын тусламжтайгаар хөгжүүлнэ гэж дэлхийн түүхэнд тохиолдож байгаагүй зүйлийг яриад явж байгаа юм биш биз.

Төрийг барьдаг, төрийг удирддаг, улсыг хөгжүүлдэг хүн тэгвэл үндэстний аз жаргалыг яаж тодорхойлох ёстой вэ. Өөрөө бүх бизнесийг нь булаагаад авчихсан хаан хүн магадгүй хэзээ ч Хятадад дээрэлхүүлж магадгүй, хоцрогдсон, бүдүүлэг ард түмнийхээ тархийг "та нар аз жаргалтай" гэж угаадаг байж болох юм. Монголд харин юу вэ?

"Монгол улс 200 жилийн төлөвлөгөө гаргаад дэлхийд манлайлая" гэж намайг ярихад лидер гэгдэх хүмүүс солиотой хүн харж байгаа мэт хардаг. Энэ хоосон амбиц уу. Бүтэшгүй мөрөөдөл үү. Зүгээр л нэг залуугийн цээжинд орсон үг үү.

Үнэн хэрэгтээ бид дэлхийд манлайлах технологи, хөгжлийг эзэмшихгүй бол манай улсын, бидний үндэстний оршин тогтнолд аюул заналхийлэл учрахгүй гэж үү. Энэ бол хоосон амбиц, тэнэг мөрөөдөл биш - бодит шаардлага гэж би харах юм.

Бодит шаардлага бидний өмнө байна. Барьж аваад шаардлагыг биелүүлэх нь л төрийн хар хүний үүрэг юм. Гэтэл бодит шаардлага энэ байна шүү - гэж заасан хүнээ тэнэг хүн мэт харж эхэлбэл, энэ юу болох вэ.

Айх аюулгүй, сөргөлдөх дайсангүй, дээрэлхэгч хүнгүй байх нь үндэстэний АЗ ЖАРГАЛ юм бус уу.

Хүчтэй хүнийг хэн ч дээрэлхэхгүй. Хүчгүй хүнийг бүгд дээрэлхэнэ. Одоо яг ямар дүр зураг явагдаж байна дээ тэгээд.

Дэлхийн Эдийн Засгийн Форумаас мөнгө төгрөг гаргаж Монгол улсын хөгжлийн сценарийг гаргалаа. Сүр дуулиан болж манай төрийн ордонд, Эдийн засгийн форум дээр танилцуулав. Хачирхалтай нь Монгол улсын ирээдүй нь А ба Б хувилбартай. А - Хятад улс хөгжвөл, Б - Хятад улс хөгжихгүй бол гэсэн утгатай таамаг дэвшүүлсэн байх юм.

Бид чинь толгой тархигүй болтлоо дорд орсон ард түмэн үү. Хэзээнээс эхлээд Хятад хөгжих, эсэхээс бидний талх хамаардаг болсон бэ. Хэзээнээс эхлээд Монголын төр ийм утгагүй тэнэглэлийг төрийн ордондоо залж авчраад сонсдог болсон бэ.

Хэзээнээс эхлээд бид нар өөрсдөө таамгаа гаргаж. А. Бид нанотехнологид өрсөлдвөл, Б. Бид биотехнологид өрсөлдвөл гэх маягаар төсөөлж эхлэх вэ. Төрийн харчуудаа?

Хүлээлт (expectation)

Би өнөөдөр ХҮЛЭЭЛТ хэмээх онц ноцтой сэтгэл зүйн үзэгдлийн талаар бичье. Хүлээлт таны карьерийг баллаж, амьдралыг чинь сүйтгэж чадах учир анхаарлаа хандуулна уу.

Бид байнга л бие биенээсээ хүлээж байдаг. Бас бие биенийхээ талаар хүлээж байдаг. Facebook дээрээ дэгжин зурагтай залуутай анх удаа болзсон бүсгүйн хүлээлт шалан дээр унана. Яг үнэндээ зураг залуу хоёр зөрөөд байгаа юм биш, бүсгүйн хүлээлт бодит байдал хоёр зөрсөн нь тэр.

Бид аливаа зүйлсийн талаар өндөр хүлээлт тавиад түүнд минь хүрэхгүй бол сэтгэлээр унацгаадаг. Бидний л буруу.

Дээхнэ надтай цуг бизнес хийж байсан түнш маань намайг бүх ажлыг хийнэ гээд хүлээчихсэн байсан гээд бод. Гэтэл хоёр морь зүтгэх тэргэнд нэг нь зүтгээд нөгөө нь хойш суувал юу болохов.

Энэ мөнгөтэй аав нь бүх амьдралыг нь шийдэж өгнө гэж буруу хүлээгээд Америкт хар тамхи татаж яваа хүүд ч хамаатай.

Эсвэл хуримын ордонд гоёл чимэглэлээ зүүгээд, хажууд зогсох залуу нь ирээдүйн хүүхдүүдээ 50/50 харна гэж бодож зогсоо бүсгүйд ч хамаатай. Яг үнэндээ тэр бүсгүйн аав тэгдэг байсан нь залууд огт хамаагүй бөгөөд эр хүний ген нь ан хийх болохоос биш хүүхэд харахад биш гэдгийг тэр бүсгүй гадарлах ч үгүй.

ХҮЛЭЭЛТ өндөр байх тусам хүчтэй унана. Би нэг тааруухан залууг авч 2 жил овоо сургасан юм. Гэтэл гэнэт нэг өдөр өрсөлдөгч компанид захирлаар явна гэнэ. Дахиад 2 жил ажиллаж бүрэн бэлэн болчихоод явахад асуудал үгүй, одоо арай л боловсорч амжаагүй байгааг нь учирлаад ойлгоогүй. Мэдээж цаг нь болоогүй байсан учир баларсан. Гэтэл чадваргүй байж өндрөө авч захирал болсон хүнд эргээд буух газар байдаггүй. Хэр баргийн хүн тэр сэтгэл зүйн доромжлолыг тэсч эргээд ажилтан нэр зүүж явж амжихгүй. Тэгээд нэг залуу хөөрхий болж байгаа нь тэр.

Би ч гэсэн 22 настайдаа л захирал болохын донтой амьтан явсан. Бяр чадал амтагдаад л. Захирал ч болсон. Том унасан.

Одоо бид УЯН ХАТАН хүлээлтийн тухай яръя. Хүлээлт бол хүний сэтгэл зүйн үндсэн үзэгдэл. Тэгэхээр аливаа зүйлсийн талаар огт хүлээлтгүй байж чадахгүй. Харин үүний оронд уян хатан хүлээлттэй байх ёстой. Үгүй бол амьдралд таныг маш олон сөрөг сюрприз хүлээж байна.

Буруу хүлээлтээсээ сал. Бусад хүмүүс өмнөөс чинь амьдралыг тань босгоод ирнэ, өмнөөс чинь ажил хийнэ гэж хүлээдгээ боль.

Захирал бол. Захирал болох амбицтай бай. Гэхдээ чадахгүй бол эргээд бууж чадахаар уян хатан байх нь чухал.

Тэгэхээр дунд сургуулийн боловсролын системд хүлээлт гэж юу болохыг ойлгуулдаг, хүлээлтээ зөв удирдаж чаддаг, уян хатан байх чадвар олгодог тийм хичээлийн програм оруулна. Логарифмийн амьдралдаа хэрэглэхгүй байх магадлал нь 99.99 томъёог цээжлүүлж сууснаас мундаг дээр.

Философич

"Ээжээ би хаанаас гарсан юм бэ?" гэсэн асуултыг асууснаар 2 настай хүүхэд философич гэдгээ нотлодог. Хүн бүр философич байхаар төрдөг. Харин ихэнх нь замдаа бүдэрдэг. Юунд?

Дунд сургуулийн боловсролын системд философийг түлхүү оруулах талаар бичихэд надтай хэсэг хүмүүс ширүүхэн маргалдсан. "Арай хүндэднэ" гэнээ. 2 настай хүүхэд "Ээжээ би хаанаас гарсан юм бэ?" гэж асуухад нь "Цөг гэм, ийм юм ярьж болохгүй." гэж хүүхдийнхээ агуу философич болох замыг нь үүрд хаасан эцэг эхчүүд бол тэд юм.

Хүн 2 настайдаа л философийн замналаа эхэлдэг. Харин эцэг эхчүүд бид хаадаг. Бүүр 17 настай залууд философи ахадна гэнээ. Хөгийн бодол шүү.

Хүн бүр философич байх хувь заяатай. Хүн бүр философич байх (сэтгэцийн гажигтай хүмүүсийг хүн гэж тооцохгүй бол) дизайнтай. Хүн бүр асуултаа асуудаг. Хариултаа хайдаг.

Маш олон хүмүүс философич байх замдаа бүдэрдэг. Эхний бүдрэлтийн шалтгаан нь эцэг эх байдаг талаар би дээр бичлээ. Дараагийн шалтгаан нь ...

Философич гэж хэн юм бэ? Философийн доктор уу? Үгүй ээ.

Философич хүн гэж үнэнийг хайгч энгийн хүн юм. Тийм ч учраас бүх эрдэмтэд философичид байдаг юм. Бид Эдийн засагч А.Смит гэж мэднэ, гэтэл үнэндээ А.Смит бол философич хүн байв. Нээлт хийсэн бүх эрдэмтэд философич байв. Тэд үнэнийг хайж, философиор хичээллэсэн учир физик, хими, эдийн засаг, маш олон салбарт нээлт хийв.

Ийм учраас хүн бүр философич байх хувь заяатай бөгөөд, түүнийхээ дагуу замнах ёстой.

Ихэнх хүний ертөнцийн талаарх үзэл бодол нь өмнө олж авсан мэдээлэл, туршлага дээр үндэслэсэн байдаг. Философич хүн бол энэ мэдээлэл, туршлагыг туйлын үнэн гэж үзэхгүй. Цаашид эрэлхийлнэ. Үнэнийг хайна. Харин философич биш хүн бол, бэрхшээж байрандаа зогсоно. Өнөөдрийг хүртэл цуглуулсан мэдээлэлээ үнэн гэж үзэн, бүхнийг тайлбарлах гэж оролдоно.

Монголын боловсролын систем болохгүй байгааг бүгд мэднэ. Шинэ системийн загвар гаргах амархан. Харин тэр загвараа барьж очоод насаараа багш хийсэн хүмүүст заагаад, нэвтрүүлэх гээд үз. Амжилт олохгүй л болов уу.

УБДС-с эхлээд бүх л насаараа үнэн гэж бодож явсан системийг нь шүүмжлээд үз. Хэн ч хүлээн зөвшөөрөхгүй. Энэ бол философич биш, ялзарсан хандлага мөн. Улс орны хөгжлийг сэтгэлгээний ийм хандлага зогсоодог.

Философич хүний туйлын хүсэл нь үнэнийг олоход байдаг болохоос биш. Олж авсан мэдээллээ үнэн гэж үзэн догма болгох явдал биш болой.

Их сургууль төгссөнөөсөө хойш ганц ч ном уншаагүй. Тэгсэн хэрнээ "зөв" ба "буруу",  "худал" ба "үнэн" ий талаар баахан дүгнэлттэй - тэрийгээ үхэн хатан хамгаалдаг хүмүүс олон таардаг. Эдгээр хүмүүст өөрсдийн дүгнэлтүүд нь итгэл үнэмшил мэт санагддаг.

Шүүхээс философилог яриа өрнүүлэхийг хориглоход нь Сократ шавь нартаа хандаж "үнэнийг хайж олох замаа боолгосноос хор ууж үхсэн минь дээр" гэж цаазын ялыг хүлээн авсан байдаг.

Философич хүний итгэл үнэмшил нь энэ дизайн дээр суурилна. Ө.х. философич хүн сүүлчийн мөчид ч хамаагүй үнэнийг л олж авбал хангалуун нүд анина. Философич хүн үнэнийг тасралтгүй хайж түүний төлөө тэмцэж байгаа гэдэгтээ итгэх итгэл үнэмшилтэй байдаг.

Философич биш хүнд чиний дүгнэлт буруу байжээ гэж хэлэхэд хүлээж авахгүй. Хэрэв буруу гэдгийг нь нотлож өгвөл чамайг үзэн ядна. Харин философич хүн баярлаж хүлээн авна. Философич биш хүн арга барилаа өөрчилж чадахгүй. Хүүхэд сургах арга барил нь буруу гэдэг нь нотлогдсоор байв ч өөрчлөх зориг хүч нь хүрэхгүй. Харин философич хүн арга барил бол үнэнд хүрэх маш олон замын нэг гэж үзэх тул дуртайяа солино.

Философийн онолуудын харьцуулалт, түүх, философичдийн намтарыг судлаад хүн Философийн ухаанаар докторын зэрэг хамгаалж болно. Гэтэл энэ нь хүн философич гэсэн үг биш юм.

Би эдийн засгийн ухаан судлаж, бизнесийн мөр хөөв. Ихэнх хүн энэ хоёрын аль нэгээр нь дагнадаг бол надад хоёуланг нь оролдох завшаан тохиосон нь азтай. Энэ явцад надад хамгийн чухал асуудал нь БҮТЭЭМЖийг нэмэгдүүлэх явдал байв.

Эцсийн бүлэгт БҮТЭЭМЖ хамгийн өндөр төвшинд байх нөхцөл нь технологиос урлагт шилжихэд үүсдэг гэдгийг харсан юм. Тийм ч учраас философийн үндсэн судлагдахууны нэг нь УРЛАГ байж. (би өмнө нь гайхдаг байв)

Урлагийн бүтээл гэдэг зүйл нь зөвхөн философичоос төрнө. Хүн бүр философич. Тийм учраас хүн бүр өөрийн философич хувь тавилангаа нээх боломжийг нь олгох нь зөв.

Монголын боловсролын системийг бүхэлд нь ийм байдлаар реформ хийх юм. Бид хүүхдүүдийнхээ (миний амьдралын утга учир юу юм бэ) хамгийн чухал философийн асуултуудыг хааж боож орхиод оронд нь математикийн ангилал зүй (логрифм, тригонометр хэнд хэрэгтэй юм бэ) зааж тархийг нь ангилал зүйгээр хахааж болохгүй.

Ингэж хэлмэгц маш олон хүн эсэргүүцнэ. Гэтэл бодит байдал дээр Монголын боловсролын систем дампуурсан. Философич биш хүн бодит байдлыг хэзээ ч зөвшөөрч чадахгүй, хуучинтайгаа зууралдаж, хуучнаа хамгаалдаг. Ямар ч үнээр хамаагүй. Харин философич хүн бодит байдлыг харж, өмнө явж ирсэн систем байж болох олон системийн нэг л хувилбар байжээ гэдгийг зөвшөөрнө.

Меритокраси

Мерит гэж Англи хэлнээ маш чухал үг. Монгол хэлнээ Гавъяа гэж бууна.

Философич хүн маш сайн сонсогч байх ёстой. Гэхдээ үүнийг буруу ойлгож огт болохгүй. Хүн бүрийг сонсоод сууна гэсэн үг биш.

Тухайлбал би амьдралдаа нэг хүн ажилд авч, халж үзээгүй хүнээс Хүний нөөцийн менежментийн лекц сонсохгүй. Тэгж цагаа хайран үрэхгүй.

Цаг хугацаа гэдэг бол эдийн засгийн гол хэмжүүр. Минут бүрийг үр ашигтай өнгөрүүлэх нь Лидер хүний үүрэг. Хэрэггүй хүнээс хэрэггүй зүйл сонсож суух шиг цагийн дайсан байхгүй.

Эндээс их харамсалтай боловч, эдийн засгийн үнэн логик гарч ирдэг. "Гавъяагүй хүнээс санал сонсохгүй" гэж.

Сингапур улс өөрийн хөгжлийн нууцаа Меритокраси (Мерит - Гавъяа) буюу Гавъяанд суурилсан ардчилалтай холбон тайлбарладаг тал бий. Демокраси ( Демо - ард)-д хэн дуртай нь ангалздаг бол Меритокрасид ярих гавъяатай нь л ангалзана.

"Аавдаа авгай авахыг заах нь уу" гэх Монгол хэлц нь Меритокрасиг агуулж байгаа юм.

Би 10 жилийн өмнө Монголын анхны олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн сертификатыг авсан дилер болсон. Тэрнээс хойш би өөрийн санхүү эдийн засгийн мэдлэгийг тасралтгүй хурцлав. Хурцлаад зогсохгүй мэдлэгээ ажил хэрэг болгов. Энэ улсын эдийн засаг санхүүгийн бодлого тодорхойлоход оролцож ирэв.

Гавъяа байгуулсан хүнийхээ үгийг хүлээж авч сонсох, гавъяагүй нь дуугүй суух соёл бол эдийн засгийн бодит үнэн болохоос биш хэн нэгний хүсэл сонирхол биш. Харин Монголд энэ их эсэргээрээ байдаг юм шиг. Эдийн засаг, санхүүгийн ямар ч гавъяагүй этгээдүүд надтай бодлого яриад, миний бодлогыг шүүмжлээд байхаар би сайн ойлгодоггүй юм. Үнэндээ.

Монголын тэтгэвэрийн даатгалын системийг либералчилах тухай ярихад - "Америкийн тэтгэвэрийн сангууд алдагдал хүлээгээд баларсан, наадах чинь ёстой болохгүй" гэж ирээд л эн тэнцүү үзэхээр нь гайхаад байдаг юм.

Блүүмбергээр тэтгэвэрийн сангууд алдагдал хүлээсэн тухай нэг нийтлэл уншсан л юм биз дээ. Энд чинь тэгвэл энэ шороон дунд чинь санхүүгээр амьсгалж 16 жил мөлхсөн, яагаад тэтгэвэрийн санг либералчилах ёстой тухай итгэл үнэмшил цусаар нь урсдаг хүн зогсоод байгаа юм биш үү.

Баруунд хүмүүс танилцмагц бие биенээсээ асуудаг, чи аль сургууль төгссөн бэ? чи хаана, хэдэн хүн удирдаж ажиллаж ямар гавъяа байгуулсан бэ? Энэ асуултуудын хариултуудаас гавъяаг нь тодорхойлно.

Цэр нь цээжинд, бөөр нь бөгсөнд байх болтугай.