education

Абстракт

2014 оны 8-р сарын 23-ны өдөр Хятадын ерөнхийлөгч ноён Ши Жинпин Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдаан дээр үг хэлэхдээ “Хятадын ард түмэн хоёр 100 жилийн зорилт биелүүлэхийн төлөө хүчин зүтгэж байна.” гэж тэмдэглэсэн.

Аливаа улс орны эдийн засгийн хөгжил дэвшил нь эдийн засгийн нөөцийн төлөвлөлттэй салшгүй холбоотой. Эдийн засгийн хөгжил дэвшлийг хэдий чинээ урт хугацаанд харж, төлөвлөж чадна, өнөөдрөөс эхлээд нөөцийн хуваарилалт зөв хийгдэнэ. Тухайлбал энд хүний нөөцийг авч үзье.

Хэрэв Монгол улс 50 жилийн дараа гэхэд электроникийн салбарт дэвшил гаргаж, улмаар дэлхийн зах зээлд бүтээгдэхүүн нийлүүлэх эдийн засгийн хөгжлийн тухай төлөвлөж байгаа тохиолдолд, өнөөдрөөс эхлээд хүний нөөцийг бэлтгэх хэрэгтэй болно. Бид 50 жилийн дараа гэхэд дэлхийн зах зээлд хүлээн зөвшөөрөгдсөн 50 настай эрдэмтэд, бизнесмэнүүдтэй байх боломжтой.

Гэтэл хүний нөөцийг ингэж төлөвлөөгүйгээс болж жил бүр хэдэн арван мянган хүүхдийн ирээдүй харамсалтайгаар хохирч байна.  

Үнэн хэрэгтээ Монгол улс эдийн засгийн төлөвлөлтөө иймэрхүү маягаар харж ирсэнгүй. Маргаашийн өөхнөөс өнөөдрийн уушиг гэсэн сэтгэхүйгээр хандаж ирлээ. Үүний гол учир шалтгаан нь эдийн засгийн нэгдсэн төлөвлөлт хийдэг байсан аппаратаа 1990 онд нурааж орхисон оршино. Оронд нь зөвхөн төсвийн зарцуулалт хянадаг Сангийн яам, богино хугацааны ханшийн савлагааг зохицуулах үүрэгтэй Монголбанк хоёрыг байгуулснаар эдийн засгийн урт хугацааны төлөвлөлт, түүнд нөөцийн өнөөдрөөс эхлэн хуваарилах тухай асуудал орхигдсон болно.

Энэ хооронд ердөө 4 жилийн хугацаатай сонгогдсон улс төрчид эдийн засгийн циклийг 4 жилийн хугацаанд харж, баялагийн хуваарилалтыг 4 жилийн мөчлөгтэй хийж, нөөцийн төлөвлөлтийг 4 жил тутам өөрчилж ирсэн нь Монголын эдийн засгийн хамгийн чухал нөөц болох хүний нөөцийг үнэгүйдүүллээ. Бид 1990 онд дэлхийд дээгүүр бичигдэх мэргэжилтнүүдтэй улс байснаа ердөө 20 жилийн дотор гулсан бууж хамгийн доогуур жагсах болов.

Хамгийн өндөр цалинтай байсан багш, хамгийн бага цалинтай хэрэггүй ажил болж хувирснаар эдийн засгийн ирээдүйн үнэтэй нөөц болох бидний хойч үеийн боловсрол ангалын ирмэгээс түлхэгдэн унав. Одоо жил бүр хэдэн арван мянган монгол хүүхэд ирээдүйд өрсөлдөх чадвар үгүй боловсролыг авч байна.

Энэ эмгэнэлтэй нөхцөл байдал нь эдийн засгийн анхан шатны мэдлэггүй, 4 жилийн амьдралын мөчлөгтэй, эдийн засагч мэргэжилтнүүдийнхээ үгийг сонсдоггүй улс төрчдөөс болов. 

Макдоналдсын Маркетингийн алдаа

2000-2001 оны үед дээ. Вагнер Ази Монголд Форд Экспедишн гэх бандгар жийп 200 гаруйг зарж, Фордын оны хамгийн өндөр өсөлттэй зах зээлээр тодорч. Вагнер Азийн дилерүүд гэх хүмүүс сард 10 20 саяын бонус авдаг гээд л ёстой домог шиг яригддаг байв.

Тэр дилерүүд гэх хүмүүс нь бараг л тэнгэрээс төрсөн тусгай хүмүүс байдаг мэтээр ойлгогдож. Тэр хүмүүс л тийм өндөр борлуулалт хийгээд байгаа мэтээр сэтгэгдэж.

Яг үүнтэй адилаар 2010 оны үед Монголд Луи Вуттон нээгдсэний дараа борлуулалтын өсөлт нь бүс нутагтаа дээгүүр хэмжигдэж ам дамжин яригдаж байв. Гэтэл нөгөө талд 2008 оны үед шиг санана, МакДоналдсынхан Монголд ирээд энэ зах зээлд салбараа нээх тохиромжгүй юм гэж дүгнэчихээд явсан.

МакДоналдс Биг Мак нь зарагдахгүй гэж айсан хэрэг л дээ.

Хэрэглэгчийн сэтгэл зүйг моделчилж болдоггүй төвөгтэй эд. Ямар сайндаа л Эдийн засгийн ухааны эрэлт нийлүүлэлтийн хууль нь бүх талаар цохилтонд орж байхав. Би өмнө нь бичсэн шиг санагдана - "намайг алтны дилер хийж байхад алтны үнэ өсөх тусам л эрэлт нь нэмэгдээд байхыг харсан" гэж. Амьдрал дээр хэрэгждэггүй бол хууль гэж нэрлэх хэрэг юусан билээ.

Асуудлын гол нь хэрэв 2008 онд Макдоналдс Монголд салбараа нээсэн бол үнэхээр бүтэлгүйтэх байсан гэж үү. Макдоналдс аливаа улс оронд салбараа нээх шийдвэрээ гаргахдаа тухайн улс орны эдийн засгийн нөхцөл байдал, хүн амын худалдан авах чадварыг харгалздаг гэж байгаа. Мэдээж чанартай бүтээгдэхүүн хүргэх боломж нөхцөл зэргийг бас харгалзана.

Макдоналдсын менежерүүд маш муухай, бүдүүлэг алдаа гаргаж байх шиг санагдана. Ер нь тэднийд хэрэглэгчийн сэтгэл зүй ойлгодог хүн байна уу?

Гол асуудал нь нөхцөл байдлын ялгаанд оршиж байна гэж бодном.

Тухайлбал дэлхийд хөгжлөөр тэргүүлэгч Америк улсад Макдоналдс брэндийг цоо шинэ бүтээгдэхүүн болгож гаргахад хэрэглэгчийн худалдан авах чадвар ямар түвшинд байх ёстой вэ? Гэтэл нөгөө талд нь хэдийгээр ядуу ч гэсэн Америкийн кино зохиолоор хүмүүжиж, Макдоналдсыг хэрэглээний охь манлай гээд ойлгочихсон ард түмэнд Макдоналдсыг хүргэх нь ямархуу байх бол.

Хүн ер нь хэрэглээг чухалчилдаг амьтан юм шиг. Учир нь хүн хэрэглээнээсээ таашаал авч байдаг шүү дээ. Сүүлчийн мөнгөө шавхаад Луй Вуттоны цүнх авч байгаа хүнийг харж байлаа.

Ер нь Монголын ард түмэн дэлхийн хөгжилтэй орнуудаас хэрэглээгээрээ яажшуухан хоцорсон байгаагаа мэдэхийн дээдээр мэдэж л байгаа шүү дээ. Дутуугаа мэдэрсэн хүн түүнийгээ гүйцээхийн тулд юу ч хийхээс буцахгүй. Өр зээл тавьж байгаад ч болсон хэрэглэхийг л бодно.

Бидний хэрэглээний иймэрхүү хандлагыг ойлгож чадсан Луй Вуттоныхон мундаг байхад, Макдоналдсынхан үнэхээр арчаагүй л байна даа.

Сур, дахиад сур

Миний танил нэг залуу, одоо 27 настай. Миний мэдэхээр бараг ажил хийж үзээгүй, тасралтгүй сурсан. Дахиад энэ намар магистрт явна гэнэ. Миний бодлоор энэ хүн яг сурдаг насан дээрээ "сурж" өөрийгөө маш том алж байгаа. Ямар хэлээд үг авах биш.

Хамт олон дунд орж, хүнтэй харьцаж, хүнд удирдуулж, хүн удирдаж, ажил хийж, орой шөнө сууж, ажлын ард гарч, анги танхимд биш шөнө орой ажлын гадуур мэдлэг олж авч сурдаг насан дээрээ "сурж" өөрийгөө алж байгаа.

Үүнийг сонссон нэг танил Япон өвөө, толгой сэгсэрч "Монголд байгаа Япончууд нэг зүйлийг ойлгохгүй гайхацгаадаг. Монголчууд хөдөлмөр хийж сурах ёстой шижигнэсэн залуу насаа тэр чигт нь сургуульд өнгөрөөдөг, үнэхээр ойлгогдохгүй." гэж хэлэв.

6 настайгаас эхлээд бүх л бүтэн 15 жил сурж сурчихаад төгсөөд ажил дээр гармагц л дахиад сурах тухай бодож эхэлдэг хүмүүс бол бид юм.

Энэ 2 шалтгаантай. 1) Монголын дунд, дээд боловсролын систем ямархуу хөгийн, чанар муутай байгаагийн шууд нотлогоо. Хүн дотроо далд ухамсартаа тэрийг мэдээд байна. Юу ч сураагүйгээ мэдээд байгаа учир дахиад сурах гээд тэмүүлээд байна.
2) Манайхны ойлгоц бодит байдлаас хол хол зөрдөгийн нэг жишээ. Нөгөө талаас амьдарч (сурж биш) мөнгө хийж, амьдрал ахуйгаа өөд нь татаж, аав ээжийнхээ ачийг хариулах учиртай нөхдүүд зүгээр л амьдралаас зугатааж байна гэсэн үг. Цаг нөхцөөж байна гэж хэлж ч болно.

Сур, сур бас дахин сур

Махны үнэ яагаад өндөр байна?

Өчигдөр Авсрали улс Хятадын махны хэрэгцээг хангах гээд 1 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт хийлээ. Байгалиасаа хонь, үхэр байгаагүй Авсрали шүү дээ.

Манайх хамгийн сайн чаддаг гэж "бодоцгоодог" Мал Аж Ахуйн салбартаа яажшуухан хоцрогдсон бэ гэдэг нь гадаадаас Үнээ, Морь авчирч байгаагаар нь батлагддаг.

Яг 10 мянган жилийн өмнө байсантайгаа адил, гэрээ бариад, малаа хариулаад явахаар малын сүү, мах, ноос, ноолуур, арьс ширний гарц нь олон улсад өрсөлдөж чадахаа байсан хэрэг. 50 сая малтай боловч махны үнэ нь малгүй газрынхтай жишиж очихоор энэ салбарыг үндсэнд нь өөрчлөх хэрэгтэй болсныг харуулна. Нэгдэлжүүлэх гэж, хамтралжуулах гэж, үржил селекц хийх гэж, фермжүүлэх гэж 1990 он хүртэл үзэж байсан эрдэмтэдээ нүд анихаас нь өмнө арвин их туршлагыг нь баримтжуулж авахгүй бол 1960 онд гаргасан алдаагаа удахгүй давтаж эхлэх байх.

Хувийн юм л бол хамгийн сайн хөгждөг юм байна гээд, нэг Харвардын профессор юугаа ч мэдэхгүй тархи угааж, энд байсан хэд нь бас юуг нь ч ойлголгүй тархиа угаалгаснаар малыг хувьд шилжүүлж, Мал аж ахуйн хүрээлэн, Хөдөө Аж ахуйн сургуулиа гаргуунд нь хаяж, ферм, нэгдэлийн хөрөнгийг нь сайн дурынхан тонон дээрэмдээд, 1990 онд энэ улсын МАА-н салбар дууссан. 1990 онд МАА-н салбарт 60 жил хийж явсан ололтоосоо шууд гулсаад 1923 ондоо очсон.

Ямар сайндаа л 2010 онд малын эмч нарыг шинээр бэлтгэх нь зөв тухай ойлгоцгоож байхав дээ.

Хувьд очсон, хувийн өмч болох ямаанд мөнгө тарааж, харин хувийн машинтай хүнд нь бензиний мөнгө өгдөггүй, ийм л улс, бид. Уг нь тэр ямаанд өгсөн 30 тэрбум төгрөгөөр Ямааны Эрдэм Шинжилгээний хүрээлэн өлхөн барих, эсвэл Монгол ноолуурыг дэлхийн зах зээлд гаргах стратегийн судлагааг дэлхийн хамгийн том байгууллагуудаар хийлгэх (бид чадахгүй л дээ) хангалттай мөнгө байв.

Аливаа Феодализм, Социализм, Ардчилсан нийгмийн зорилго нь ижил байдаг юм. Тэр нь хүн төрлөхтөний сайн сайхны төлөө чиглэгддэг юм. Тийм учраас систем нь нэг байдаг билээ. Гагцхүү арга хэрэгсэл нь өөр байдаг учиртай. Гэтэл Социалист нийгмээс Ардчилсан нийгэмд шилжих гээд, ердөө арга хэрэгслээ солиод болох байтал, системээ бүхэлд нь нурааж хаясан учраас бид өнөөдөр хөгжлийг өндөр шилэн байшин төдийхнөөр ойлгож суугаа нь шившиг.

Одооноос эхлээд "Цонхоороо хар л даа, 1990 онд ямар байлаа, бид одоо хөгжөөд байна шүү дээ" гэж сайд дарга нар телевизээр хээв нэг ярьдагаа больцгоох хэрэгтэй. Яагаад гэвэл дэлхийн ямар ч улс оронд хөгжлийг шилэн барилгаар хэмждэггүй билээ. Хятад эсвэл Солонгосын хөрөнгө оруулалтаар нэг шилэн тауэр бариа л биз. 1990 онд эрүүл мэнд, боловсрол, эрдэм шинжилгээний төвшинд дэлхийн хаана байсан, өнөөдөр хаана байгааг эрдэмтэд л хэлэхээс биш хувьсгалчид хэлэхгүй шүү дээ.  

Улс орныг чинь философичид, эрдэмтэд авч явдаг болохоос биш хулигаанууд авч явсан түүх дэлхийд байхгүй. "Багадаа атаман явлаа ш дээ" гээд ямар ч жишимгүй төрийн дээд эрх мэдэлтнүүд телевизээр нь бурж байдаг улс дэлхийн хаана байна? Залуу үедээ ямар үлгэр дуурайл үзүүлж байгаа юм? Онц сурах, сурлагадаа шамдах огт хэрэггүй, зодоон хийгээд архи уугаад явбал над шиг эрх мэдэлтэй, баян тарган болно гэж хэлж байгаа ухаантай юм уу.

Хэзээнээс эхлээд булчин, тархинаас илүү болчихсон юм, Монголд?

Цаг хугацаа гэж үгүй, зөвхөн Өөрчлөлт л бий

Физикт цаг хугацаа гэж байдаг эсэх талаар маргалддаг. Цаг хугацааг нэг хэмжүүр гэж үздэг уламжлалт хандлага байдгийг тэмдэглэх нь зүйтэй.

Гэхдээ цаг хугацаа бол бидний төсөөлдөг шиг өрнөл биш харин зөвхөн ӨӨРЧЛӨЛТийн хэмжүүр юм гэж үзэх физикч нар олноор гарч ирэх болсон.

Бодит амьдрал дээр "цаг нь болоогүй", "эрт байна", "цаг нь ирэхээр" гэх мэт яриа түгээмэл сонсогдоно.

Анх 2005 оноос бизнесийн янз бүрийн санаа оноог зах зээлийн хөгжил дэвшилтэй холбон сэдэж байхдаа "удахгүй цаг нь ирнэ, удахгүй зах зээл ингэж хөгжинө, тийм төвшинд хүрнэ" хэмээн таамагладаг байв.

Уул уурхайн баялагаа гаргаж, эдийн засаг өсч, удахгүй хөрөнгийн зах хөгжинө - дилер мэргэжил эзэмшсэнийхээ хэргийг гаргана гэж хардаг байв.

Өнөөдөр 10 жил шахуу өнгөрлөө, хөрөнгийн захад бодитой хөгжил гарсан юм алга. 10 жил гэж бодоход үнэхээр хүний амьдралын том мөчлөг өнгөрсөн нь харагдана. 10 жилийн өмнө гаднаас ирсэн зөвлөх шиг "Хөрөнгийн захын хөгжил хэрэгтэй" гэж лоозогнож л мэддэг байсан бол өнөөдөр яагаад хөрөнгийн зах хөгжих хэрэгтэй вэ гэдгийг ухамсарлаж байна.

Бас яагаад хөгжихгүй байгаа вэ гэдгийг ухамсарлаж байна.

Зөв цаг гэж байдаггүй, цаг нь ирнэ гэж байдаггүй юм байна л даа. Өөрөөр хэлбэл цаг хугацаа гэж байдаггүй юм байна. Харин зөвхөн өөрчлөлт л гэж байдаг юм байна.

Өөрчлөлтийг хэн ч хийгээгүй учраас өнөөдөр хөрөнгийн зах бахь байдгаараа л байгаа. Энэ зах зээл дээр цаг хугацаа өрнөсөнгүй. Хөрөнгийн зах гэж юу болох талаар төсөөлөл ч үгүй уншигч нар олон байгаа байх. Товчхон л хэлье.

Хөрөнгийн зах хөгжихгүй бол, Монгол улс яг одоогийн байдлаараа хадгалагдана. Ухаантай улс төрч (Чингис хаан II) гарч ирээд хөгжүүлнэ гэж бүгд далд ухамсартаа хүлээж байгаа нь нууц биш ээ. Бодитой хүлээлт биш юм. Боломжгүй хүлээлт юм. Утопи, парадокс хүлээлт юм.

Одоогийн байдал гэж юу вэ? Баян айлд төрсөн хүүхэд баян амьдарч, ядуу айлд төрсөн хүүхэд ядуу дуусах ийм л байдал юм. Бид үр хүүхэддээ ийм ирээдүйг үлдээх гэж байгаа. Үүнийг хэн ч харж чадахгүй байгаа нь үнэн. Нотолгоо нь, ямар ч улс төрч хөрөнгийн захын хөгжилд анхаарлаа хандуулахгүй байгаа бодит фактаар илрэнэ.

За тэгвэл, цаг хугацаа гэж байдаггүй юм байна, тэгвэл ӨӨРЧЛӨЛТ гэж юу вэ.

Логикоор өөрчлөлт хийдэг, өөрчлөлтийг авчирдаг, өөрчлөлтийг бий болгодог байж таарах гээд байна. Тэрнээс биш цаг хугацаа шиг өөрөө урсаж байдаггүй байх нь.

Хөрөнгийн зах эдийн засгийн өсөлттэй хамт хөгжиж, брокерийн бизнес цэцэглэж, баялагийн хуваарилалт зөв явагдаж эхлэх юм байна гэж 2005 онд бодож байсан маань таг худлаа болов.

Яг энэ байдлаараа өөрчлөлтийг хийхгүй, авчрахгүй, эхлүүлэхгүй бол 2025 онд яг хэвээрээ байна гэдгийг баттай мэдэв.

Чамайг Харвардын доктор, УИХ-н гишүүн, Тэрбумтан баянаас ялгах ГРАНД ЯЛГАРАЛ бол чи ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ЭЗЭН байж чадах эсэх болой.

Хөрөнгийн зах бол фундаментал өөрчлөлт мөн. Гэтэл зам барих, оксфорд системийг боловсролд суулгах, хэдэн хүлэмж барих, долларын ханшийг хазаарлах зэрэг нь юусан билээ дээ. Хөрөнгийн захыг хөгжүүлэхэд - зам баригдаж, боловсрол сайжирч, зээлийн хүү буурч ... гэх мэтчилэн одоо бидний хийх гээд майлж буй өөрчлөлтүүд дагавар төдийгээр л хийгдэнэ.

Гэтэл ухамсарын хувьсгалаас илүү фундаментал ямар өөрчлөлт байх билээ? ӨӨРЧЛӨЛТийн эсрэг таг зогсож буй ухамсар дорой, үхээнц, негатив зан чанарыг өөрчлөхөөс илүү фундаментал өөрчлөлт гэж байх уу. ӨӨРЧЛӨЛТийн эзэн болох сэдлийг, зоригийг, хариуцлагыг суулгадаг өөрчлөлтөөс илүү ГРАНД өөрчлөлт гэж байх уу.

За яг ийм өөрчлөлтийг Монгол улсад хийж чадсан хүн Дэлхийн түүхэнд нэрээ мөнхлүүлж, зууны их сэтгэгч, нийгмийн лидерээр тодорч Махатма Ганди тэргүүтэнтэй зэрэгцэх болно.

Eврейн нууц

Би юуны өмнө Еврей судлаач биш гэдгээ мэдэгдэе. Мөн би ямар ч хуйвалдааны онолд итгэдэггүй, тухайлбал Еврей нар нууцаар дэлхийг удирдаж байдаг гэдэгт бүүр ч итгэдэггүй. Үгүй гэдгийг нь нотлож ч чадна.

Би Еврей нарыг үзэн яддаггүй, бишрэн шүтдэг ч үгүй. Тэд бол миний хувьд зүгээр л сонирхлын нэг объект.

Өнөөдөр ярих сэдэв бол Еврей нарын хүч чадлын нууцыг анекдотал байдлаар шинжлэхэд оршино. Монголчууд бидэнд сурах юу байна?

Би өмнө нь "Аливаа агуу үндэстэн бүрийн ард ФИЛОСОФИ оршиж байв" гэж зарласан.

Улс оронгүй, очсон газар бүрээ хэдэн мянган жилийн турш гадуурхагдаж ирсэн энэ ард түмэн ердөө 1948 онд л улсаа байгуулсан. Хэлээ бүүр дахиад зохиосон гээд бод. Одоо 8-хан сая хүнтэй боловч Ойрхи дорнодын хамгийн хүчирхэг улсуудын нэг. Тэр хавьд Израйлтай байлдаж зүрхлэх улс цөөхөн болов уу. Нөгөө талаас одоо ч гэсэн дэлхийн тавцанд өөрсдийн нөлөөг Еврей нар хадгалж байна, захын жишээ гэхэд л Оросын хамаг тэрбумтнууд нь Еврей гээд бодохоор ойлгогдох байх.

Эд нарын нууц юу вэ. Гэнэн хүмүүсийн ярьдагчилан Авраамаас (манайхны Чингисийн ген гэдэг шиг) шилжиж ирсэн онцгой ген үү. Тусгай, цэнхэр өнгөтэй цус уу. Үгүй л болов уу.

Ер нь мэдлэггүй хүн л ид шидэнд итгэдэг шүү дээ. Асуултын хариултаа мэдлэг, оюун ухаанаас хайхын оронд бурхан, шашин, ид шид, далдын хүчнээс хайдаг биз дээ.

За нуршихаа болиод эд нарын нууцыг хайцгаая.

Миний 11 улс дамжиж тэрбум доллар удирддаг, хөрөнгө оруулалтын сангийн удирдагч найз бий. Түүнээс би асуусан юм. Яагаад Тайланд, Филиппин, Индонез зэрэг улсуудад Хятадууд эдийн засгийг нь атгаад байна вэ? гэж. Хариуд нь "Хятад хүн хэзээ ч тухайн орны улс төрд гарахгүй. Гэтэл хоёр сөргөлдөгч нам аль нэг нь банкны системийг атгаасай гэж хүсэх үү эсвэл хэзээ ч улс төрд орохгүй өөр үндэстэнд банкны системээ өгөх үү?". Тун боломжийн логик.

Еврей нарын хүч чадал анх Ломбарднаас эхэлсэн байдаг. Жишээ нь Рио Тинтог байгуулсан Ротшилдийн гэр бүл ломбарднаас эхлээд ид үедээ дэлхийн санхүүгийн системийг атгаж байсан. Яагаад ч юм бэ, мөнгө хүүлэх ажиллагааг эртний улсууд жигшиж, эрхэм хүндтэй хүний хийх бизнес биш гэж үздэг байж. Энэ орон зайд л Еврей нар орж ирж. Гэтэл улам бүр чөлөөт, ардчилагч болж байсан дэлхийд сэлэм биш харин мөнгө хамгийн том үүргийг гүйцэтгэж эхэлдэг байгаа.

Гэхдээ банкны бизнесийг Еврей нар олж харсан учраас л хүчирхэг болсон юм гэж үзвэл тэрэн шиг том эндүүрэл байхгүй болно. Италичууд, Испаничууд, Англичууд еврей нараас огт дутахгүй худалдаачин сэтгэхүйтэй хүмүүс. Өөр бас нэг юм байна.

Тэр бол итгэл үнэмшил нь юм. Еврей айл бүр гэр бүлийн хүмүүжил, шашны зан заншлаараа дамжуулаад итгэл үнэмшлийг багаас нь үр хүүхэддээ суулгаж өгдөг. Монгол айлд, монгол хүүхэд ямар итгэл үнэмшилтэй хүн болж торниж байна өнөөдөр? Гэтэл еврей хүүхдийг багаас нь "чи бол энэ дэлхийн лидер" гэсэн хүмүүжлээр өсгөдөг байх магадлалтай (еврей хүнээс дуулснаа л хэлж байна). Өнөөдөр манайд байгаа сэтгэл санааны сонин синдром байна - тэр нь Орос ах гэсэн үзэл, хуучцуулд. Угаасаа л дүү нар юм байна л даа хөөрхийс. Дандаа ахын багадсан хувцас өмсч, ахыг биширсэн маягтай хүмүүжсэн хүмүүс чинь юун Монгол улсыг хөгжүүлэх. Харин залуучууд нь бусад үндэстэнүүдтэй барьцаж ч мэдэхгүй байна. Гэтэл Еврей нарт элит, лидер үзлийг багаас нь төлөвшүүлдэг мэт. Чи бол хүн төрлөхтөний сор болсон Еврей хүн шүү дээ гэж багаас нь сургаж байна.

Үүнээс гадна харилцаа, ажил хэргээ хөтлөж явуулах кодыг суулгаж өгдөг. Хоёр Монгол хүн харийн оронд тааралдаад бие биенээсээ зугатаадаг бол Еврей нар инээж уулзаад, бие биенээ дэмжинэ. Энэ нь Еврей хүн Еврей хүнээ ямар кодтой болохыг нь мэдэж байгааг харуулж байна. Өчигдөр салсан багын найзууд шиг уулзаж байна гэсэн үг. Монгол хүн харин яаж байна? Кодгүй учир яаж ч мэднэ гэж бие биенээсээ болгоомжилж байна гэсэн үг. Еврей хүн нөгөөдөө "За" гэж хэлсэн бол заавал биелэгдэх зүйл юм байна л даа. Үүнийг гэр бүлийн хүмүүжлээр л суулгана. Гэтэл өнөөдөр Монгол хүн "За" гэвэл "Үгүй" гэж ойлгох дээрээ тулж байна.

Гуравдугаар хүчин зүйл нь илүү Дутагдлын шоктой холбогдож гарч ирнэ. Энэ нь "цөөнхийн синдром" юм. Дэлхий бүх хүн Еврей нарын эсрэг гэсэн бодолтой Еврей нөгөө Еврейгээ аль болох дэмжинэ, хамгаална, харин бусад хүмүүстэй маш болгоомжтой, бодолтой харилцана.

Монгол хүн тэгвэл яагаад цөөхүүлээ юм чинь ингэж чадахгүй гэж? Яагаад гэвэл Монгол хүний сэтгэл зүйд - тэр хүн ядуу орноос баян оронд гуйлгачны ёсоор очиж байгаа учраас. Хоноц маягаар бие биендээ хандаж байна. Еврей нар харин дэлхийн санхүү, бизнесийн ертөнцөд тэргүүлэх байр суурь эзэлж байгаа учир сэтгэлгээний хандлага нь зарчмын хувьд өөр байна гэсэн үг.

Монголчууд дээр ч гэсэн энэ синдром харагддаг. Тухайлбал "увс хүн" гэх мэт, эсвэл Буриадууд ч гэдэг юм уу.

Бие биенийхээ талаар сонирхдог ч үгүй 100 хүн дотор 2 хүн бие биенээ хайрлаад дэмжээд эхэлбэл юу болох вэ. Удалгүй энэ 2 хүн үлдсэн 98 хүнээ хонь хурга шиг л "хариулж" эхэлнэ.

Уг нь бол Монгол гэж нэг л үндэстэн байгаа юм. Тэрэн дотроо захын нутгаар байдгийг нь захчин, 4 хошуунаас бүрдсэнийг нь дөрвөд гэх мэтээр л нэрлэсэн болохоос биш, дэлхийд ЯСТАН гэж ойлголт байдаг ч юм уу үгүй ч юмуу. Сонсоогүй л юм байна. Үндэстэн л гэж байдаг, үндэстэний эв нэгдэл л гэж ярьдаг. Ястан хоорондын өрсөлдөөн гэж юу ч байдаг юм.

Нутаг ус харж ажилд авдаг, чи аль нутгийнх билээ, аа манай нутгийн хүү байна гэх мэт. Энэ бидний байдал нь бидний ямар арчаагүй, боловсрол мэдлэггүй байгааг л харуулж байна.

Уг нь бол олон мянган үндэстэнд хуваагдсан 7 тэрбум хүн дотор 5 хан сая хүнтэй Монгол гэж үндэстэн ганц л байгаа юм шүү дээ. Монгол үндэстэн оршин тогтнох уу, үгүй юу. Оршин тогтнох юм бол Эрхэмсэгээр оршин тогтнох юм уу гуйлгачны ёсоор оршин тогтнох юм уу. Ийм л асуудлыг яриад байгаа юм.

Монгол үндэстэн Еврей үндэстэн шиг дэлхийд ноёрхлоо яаж тогтоох, дэлхийн тавцанд яаж бие биенээ дэмжих тухай ярих байтал юуны чинь "Увс хүн".

Магадлалын фундаментал философи

Магадлалтай хүн төрлөхтөн их эртнээс танил боловч түүний математик гаргалгаа ердөө 1500-аад оны үед л гарч эхэлсэн байдаг.

Магадлалын матетматик тооцооллыг одоо мөрийтэй тоглоомноос эхлээд цаг уурын таамаглал, санхүүгийн зах зээл хүртэл өргөн дэлгэр ашиглаж байна.

Магадлалын математик тал нь түүнийг хэмжихэд л чиглэгддэг боловч цаанаа бас нэгэн өвөрмөц санаа агуулж байдаг юм. Ерөнхийд нь авч үзвэл энэ нь...
1. Магадлал тухайн үзэгдлийн хувьд "хэзээ ч" 0-тэй тэнцдэггүй. (Квант механикийн онолоор бол аливаа электрон өгөгдсөн моментод ертөнцийн хаана ч байж болно)
2. Магадлалыг хүн өөрөө ихэсгэж болно. Жишээ нь Дартс тоглоомын тоглогч ур чадвараа ухамсартайгаар дээшлүүлснээр Бухын нүдийг онох магадлалыг мэдэгдэхүйц дээшлүүлж чадна.

Тэгэхээр ирээдүйд тохиолдох үзэгдлийн хувьд магадлал 0-тэй тэнцдэггүй, өөрөөр хэлбэл учрах боломж үргэлж оршдог байх нь, мөн хүний үйлдлээс хамаарч энэ магадлал нь өсч, буурч болно.

Тэнэг сонсогдож магадгүй ч манайханд Магадлалыг Тэгэлдэг сэтгэл зүйн синдром өргөн дэлгэр байна.

Том дарга нараас "Бид ер нь Америк шиг баян болж чадах болов уу" гэж асуувал өөдөөс нүд нь хэзээ ч төсөөлж үзээгүй юмыг нь асуусан мэт болж дүрлийнэ. Ингээд л эд нар Монголын Америк шиг баян болж болох уг нь онол ёсоор бол 0-с их магадлалыг Тэгэлээд хаячихаж байгаа юм. Нэгэнт тэгэлчихсэн магадлалд юун хичээл зүтгэл гаргаж магадлалыг өсгөх.

Залуучууд ч бас нэг иймэрхүү байна, "Чи Оджаргалын байгуулнаас том корпорацыг бий болгож чадах уу" гэвэл бас л утопи, огт боломжгүй юм сонсоод эгдүүцэж байгаа мэт харцаар өөдөөс харна даа. Энэ залуучууд харин энэ харцаараа өөрсдийнхөө ядуу орны дундаж амьдралтай ирээдүйгээ бат нягт зураад тавьчихаж байгаа юм.

Ер нь магадлалын онол гадарладаг хүн Монголд тун чадварлаг Зөн билигтэн болчихно шүү. Юу хийж болох вэ гэхээсээ юу хийж чадахгүй вэ, хаана хүрч чадахгүй вэ гэдгийг нь тун тодорхой хэлнэ дээ.

Монгол хүнд итгэдэггүй Монгол боссуудтай, улсдаа итгэдэггүй их хурлын гишүүдтэй, өөртөө итгэдэггүй боловсон хүчинтэй үхлийн тойрог маягийн, өндөг тахианы проблем сонгодог утгаараа нүүрэлсэн ийм л цаг үед бид амьдарна.

Би бодоход 50 жилийн дотор Монгол улс Америк шиг баян болох магадлал бодитой байна (Чингисийн үр сад учраас эсвэл бид нар мундаг ухаантай Монгол гентэй учраас биш, зүгээр л магадлалын математик онол ёсоор), хэрэв бид өөрсөддөө итгээд хөл гараа хөдөлгөөд урагшаа зүтгэвэл энэ магадлал нь хамгийн багаар бодоход 85% болж өсөх боломж нь илт нээлттэй байна гэж буугаад байх юм.